🎓 11. sınıf tarih 2. dönem 2. yazılı 4. senaryo Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, 11. sınıf tarih 2. dönem 2. yazılı sınavının 4. senaryo Test 1'inde karşılaşabileceğin Soğuk Savaş Dönemi, Yumuşama Dönemi ve Küreselleşen Dünya konularını kapsayan temel bilgileri özetlemektedir.
📌 Soğuk Savaş Dönemi (1945-1991)
II. Dünya Savaşı sonrası ABD liderliğindeki Batı Bloku ile SSCB liderliğindeki Doğu Bloku arasında yaşanan ideolojik ve siyasi gerilimli döneme Soğuk Savaş denir. Bu dönemde doğrudan sıcak çatışma yaşanmamış, ancak vekalet savaşları ve propaganda ön planda olmuştur.
- Bloklaşma: Dünya iki kutba ayrıldı.
- Batı Bloku (Kapitalist): ABD, Batı Avrupa ülkeleri. Ekonomik olarak Marshall Planı, askeri olarak NATO ile örgütlendiler.
- Doğu Bloku (Sosyalist): SSCB, Doğu Avrupa ülkeleri. Ekonomik olarak COMECON, askeri olarak Varşova Paktı ile örgütlendiler.
- Önemli Gelişmeler:
- Truman Doktrini (1947): ABD'nin komünizm tehdidi altındaki ülkelere (özellikle Türkiye ve Yunanistan) askeri ve ekonomik yardım yapma politikası.
- Marshall Planı (1947): ABD'nin Avrupa ülkelerinin ekonomilerini canlandırmak için sunduğu ekonomik yardım paketi.
- Berlin Ablukası (1948-1949): SSCB'nin Batı Berlin'e karayolu ve demiryolu erişimini kesmesi. ABD'nin hava köprüsüyle karşılık vermesi.
- Kore Savaşı (1950-1953): Komünist Kuzey Kore'nin Güney Kore'ye saldırmasıyla başlayan ve BM güçlerinin (Türkiye dahil) katıldığı vekalet savaşı.
- Küba Füze Krizi (1962): SSCB'nin Küba'ya nükleer füzeler yerleştirmesiyle dünya nükleer savaşın eşiğine geldi. Diplomatik yollarla çözüldü.
- Uzay Yarışı: ABD ve SSCB arasında uzaya ilk insanı gönderme, ilk uydu fırlatma gibi alanlarda yaşanan rekabet.
💡 İpucu: Soğuk Savaş'ın adı, iki süper güç arasında doğrudan bir savaş olmamasından gelir. Gerilim yüksekti ama sıcak çatışmadan kaçınıldı.
📌 Soğuk Savaş Dönemi'nde Türkiye
Türkiye, Soğuk Savaş'ta Batı Bloku'nda yer alarak dış politikasını bu yönde şekillendirmiştir.
- Çok Partili Hayata Geçiş: II. Dünya Savaşı sonrası tek parti döneminden çok partili sisteme geçildi. 1946 seçimleri ve 1950'de Demokrat Parti'nin iktidara gelmesi önemli dönüm noktalarıdır.
- NATO Üyeliği (1952): Türkiye, Kore Savaşı'na asker göndererek Batı'ya olan bağlılığını gösterdi ve NATO'ya kabul edildi. Bu, Türkiye'nin Batı güvenlik şemsiyesi altına girmesini sağladı.
- Bağdat Paktı (CENTO) (1955): Türkiye, Irak, İran, Pakistan ve İngiltere arasında kurulan, SSCB'nin güneye yayılmasını engellemeyi amaçlayan bir savunma paktı.
- Kıbrıs Meselesi: Bu dönemde Kıbrıs'ta Türk ve Rum toplulukları arasında gerilimler başladı ve Türkiye'nin dış politikasının önemli bir parçası haline geldi.
⚠️ Dikkat: Türkiye'nin NATO'ya katılması, hem güvenlik endişelerinden hem de Batı Bloku'na entegre olma arzusundan kaynaklanmıştır.
📌 Yumuşama Dönemi (Detant) (1960'lar - 1980'ler)
Soğuk Savaş'ın en yoğun gerilimlerinin ardından, nükleer savaş riskinin farkına varılmasıyla ABD ve SSCB arasında ilişkilerin biraz daha sakinleştiği ve diyalog kanallarının açıldığı döneme "Yumuşama" denir.
- Nedenleri:
- Nükleer savaş tehdidinin artması (Küba Füze Krizi).
- Ekonomik yükün ağırlaşması (silahlanma yarışı).
- Çin'in ABD ile yakınlaşması (SSCB için tehdit).
- Önemli Gelişmeler:
- SALT (Stratejik Silahların Sınırlandırılması Antlaşmaları): ABD ve SSCB arasında nükleer silahların sayısını sınırlamaya yönelik anlaşmalar (SALT I ve SALT II).
- Helsinki Nihai Senedi (1975): Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (AGİK) kapsamında imzalandı. Sınırların dokunulmazlığı, insan haklarına saygı ve devletler arası işbirliği gibi prensipleri içeriyordu.
- Vietnam Savaşı'nın Sona Ermesi (1975): ABD'nin Vietnam'dan çekilmesi ve Kuzey Vietnam'ın zaferi.
- Çin-ABD Yakınlaşması: ABD Başkanı Nixon'ın Çin'i ziyaret etmesi ve iki ülke arasındaki ilişkilerin normalleşmesi.
💡 İpucu: Yumuşama dönemi, Soğuk Savaş'ın tamamen bitmesi anlamına gelmez, sadece gerilimin azaldığı ve diyalogların arttığı bir ara dönemdir.
📌 Yumuşama Dönemi'nde Türkiye
Türkiye, bu dönemde hem iç politikada çalkantılar yaşamış hem de Kıbrıs gibi dış politika sorunlarıyla mücadele etmiştir.
- İç Siyasi Gelişmeler:
- 12 Mart Muhtırası (1971): Askerin müdahalesiyle hükümet değişikliği yaşandı.
- Ekonomik Sorunlar: Özellikle 1970'lerde petrol krizleri ve iç siyasi istikrarsızlık nedeniyle ekonomik sıkıntılar arttı.
- 12 Eylül Darbesi (1980): Askeri müdahale ile demokrasiye ara verildi, siyasi partiler kapatıldı ve anayasa askıya alındı.
- Dış Siyasi Gelişmeler:
- Kıbrıs Barış Harekâtı (1974): Yunanistan'daki cunta yönetiminin Kıbrıs'ta darbe yapması ve adayı Yunanistan'a bağlama girişimi üzerine Türkiye'nin askeri müdahalesi. Bu harekât sonrası ABD, Türkiye'ye silah ambargosu uyguladı.
- Ege Sorunları: Kıta sahanlığı, hava sahası ve adaların silahsızlandırılması gibi konularda Yunanistan ile gerilimler yaşandı.
⚠️ Dikkat: Kıbrıs Barış Harekâtı, Türkiye'nin dış politikasında önemli bir dönüm noktası olmuş, uluslararası alanda farklı tepkilere yol açmıştır.
📌 Küreselleşen Dünya ve Türkiye (1990'lar ve Sonrası)
1980'lerin sonu ve 1990'ların başı, Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle dünya siyasetinde büyük değişimlerin yaşandığı bir dönemdir. Bu değişimler, "Küreselleşen Dünya" kavramını beraberinde getirmiştir.
- Soğuk Savaş'ın Sonu:
- Berlin Duvarı'nın Yıkılması (1989): Doğu ve Batı Almanya'yı ayıran duvarın yıkılması, Soğuk Savaş'ın sembolik sonu oldu.
- SSCB'nin Dağılması (1991): Sovyetler Birliği'nin parçalanmasıyla Doğu Bloku sona erdi ve birçok yeni bağımsız devlet ortaya çıktı.
- Yeni Dünya Düzeni:
- ABD'nin tek süper güç olarak kalmasıyla "tek kutuplu dünya" tartışmaları başladı.
- Küreselleşme, serbest piyasa ekonomisi ve demokratikleşme eğilimleri arttı.
- BM, NATO gibi uluslararası kuruluşların rolü yeniden tartışılmaya başlandı.
- Yeni Tehditler ve Sorunlar:
- Körfez Savaşları (1990-1991, 2003): Irak'ın Kuveyt'i işgali ve sonrasında ABD liderliğindeki koalisyon güçlerinin müdahalesi.
- Uluslararası Terörizm: Özellikle 11 Eylül 2001 saldırıları sonrası terörle mücadele küresel bir gündem maddesi haline geldi.
- Çevre Sorunları: Küresel ısınma, iklim değişikliği gibi sorunlar uluslararası işbirliğini gerektiren konular oldu.
💡 İpucu: Küreselleşme sadece siyasi değil, ekonomik (uluslararası ticaret), teknolojik (internet, iletişim) ve kültürel (küresel kültür) boyutları olan karmaşık bir süreçtir.
📝 Bu notlar, sınavına hazırlanırken sana yol göstermesi için hazırlandı. Konuları tekrar gözden geçirirken bu özetin faydalı olacağını umuyorum. Başarılar dilerim!
