🎓 11. sınıf tarih 2. dönem 2. yazılı 2. senaryo meb Test 3 - Ders Notu
Bu ders notu, 11. sınıf tarih dersinin 2. dönem 2. yazılı sınavında karşınıza çıkabilecek, Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet'in ilk yıllarına ait temel konuları sade ve anlaşılır bir şekilde özetlemektedir. Amacımız, bilgileri kolayca hatırlamanızı sağlamaktır.
📌 I. Dünya Savaşı Sonrası Durum ve İşgaller
I. Dünya Savaşı'nın sona ermesiyle Osmanlı Devleti, ağır bir ateşkes antlaşması imzalamış ve toprakları işgale uğramıştır. Bu durum, Kurtuluş Savaşı'nın başlamasına zemin hazırlamıştır.
- Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918): Osmanlı Devleti'nin fiilen sona erdiğini gösteren, ağır şartlar içeren bir antlaşmadır. Özellikle 7. ve 24. maddeleri işgallere hukuki zemin hazırlamıştır.
- İşgallerin Başlaması: Mondros sonrası İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, İtalya, Yunanistan) Anadolu'nun çeşitli bölgelerini işgale başlamıştır.
- Cemiyetler: İşgallere karşı kurulan "Müdafaa-i Hukuk" cemiyetleri (yararlı) ve azınlıklar ile İstanbul Hükümeti'ni destekleyen "zararlı" cemiyetler ortaya çıkmıştır.
⚠️ Dikkat: Mondros'un 7. maddesi ("İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden bir durum ortaya çıkarsa stratejik noktaları işgal edebilecektir.") Anadolu'daki tüm işgallerin yasal dayanağı olarak kullanılmıştır.
📌 Kurtuluş Savaşı'nın Hazırlık Dönemi
Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a çıkışıyla başlayan bu dönem, milli mücadelenin teşkilatlanmasını ve hedeflerinin belirlenmesini sağlamıştır.
- Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı (19 Mayıs 1919): Milli Mücadele'nin başlangıcı kabul edilir. Amacı, Anadolu'daki karışıklığı gidermek ve işgallere karşı direnişi örgütlemektir.
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." ilkesiyle Milli Mücadele'nin amacı, gerekçesi ve yöntemi belirlenmiştir. İlk kez milli egemenlik vurgusu yapılmıştır.
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 Ağustos 1919): Bölgesel bir kongre olmasına rağmen ulusal kararlar alınmıştır. "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz." kararı alınmış, manda ve himaye reddedilmiştir.
- Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Erzurum kararları genişletilerek ulusal hale getirilmiştir. Tüm cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirilmiştir. Temsil Heyeti'nin yetkileri tüm yurdu kapsar hale gelmiştir.
- Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919): Temsil Heyeti ile İstanbul Hükümeti arasında yapılan ilk resmi görüşmedir. Temsil Heyeti'nin siyasi varlığı İstanbul Hükümeti tarafından tanınmıştır.
- Misak-ı Millî (28 Ocak 1920): Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edilen, Türk vatanının sınırlarını çizen ve tam bağımsızlık ilkelerini içeren ulusal yemindir.
💡 İpucu: Misak-ı Millî kararları, İtilaf Devletleri'nin İstanbul'u resmen işgal etmesine (16 Mart 1920) neden olmuştur. Bu işgal, TBMM'nin açılışını hızlandırmıştır.
📌 TBMM'nin Açılması ve İç İsyanlar
İstanbul'un işgali ve Mebusan Meclisi'nin dağıtılması üzerine Ankara'da yeni bir meclis toplanmıştır.
- Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Açılması (23 Nisan 1920): Olağanüstü yetkilere sahip, kurucu bir meclistir. "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir." ilkesini benimsemiştir.
- TBMM'nin İlk Hükümeti: Meclis Hükümeti Sistemi benimsenmiştir. Meclis başkanı aynı zamanda hükümetin de başkanıdır.
- TBMM'ye Karşı Ayaklanmalar: İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletleri'nin kışkırtmasıyla çıkan bu ayaklanmalar (Anzavur, Kuva-yı İnzibatiye, Bozkır vb.) TBMM'yi bir süre yıpratsa da bastırılmıştır.
📝 Not: TBMM, ayaklanmaları bastırmak için Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nu çıkarmış ve İstiklal Mahkemelerini kurmuştur.
📌 Kurtuluş Savaşı'nda Cepheler Dönemi
TBMM, ülke bütünlüğünü sağlamak ve işgallere son vermek için üç ana cephede mücadele etmiştir.
- Doğu Cephesi: Kâzım Karabekir komutasındaki düzenli ordu, Ermenilere karşı mücadele etmiştir. Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920) ile zafer kazanılmış, Ermeni sorunu çözülmüş ve TBMM'nin ilk uluslararası siyasi başarısı olmuştur.
- Güney Cephesi: Fransızlara ve Ermenilere karşı Kuvâ-yi Milliye birlikleri (halk direnişi) mücadele etmiştir. Antep (Gazi), Maraş (Kahraman), Urfa (Şanlı) gibi şehirler destansı direnişler sergilemiştir. Ankara Antlaşması (1921) ile kapanmıştır.
- Batı Cephesi: Yunanlılara karşı düzenli ordu mücadele etmiştir.
- I. İnönü Savaşı (Ocak 1921): Düzenli ordunun ilk zaferi. Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (ilk anayasa) kabul edildi, İstiklal Marşı kabul edildi.
- II. İnönü Savaşı (Mart 1921): Türk ordusunun ikinci zaferi. Mustafa Kemal, İsmet Paşa'ya "Siz sadece düşmanı değil, milletin makûs talihini de yendiniz!" telgrafını göndermiştir.
- Kütahya-Eskişehir Savaşları (Temmuz 1921): Türk ordusunun tek yenilgisi. Sakarya Nehri'nin doğusuna çekilme kararı alındı.
- Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos-13 Eylül 1921): Mustafa Kemal'in "Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır." emriyle kazanılan büyük zafer. Mustafa Kemal'e Mareşallik rütbesi ve Gazilik unvanı verildi.
- Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi (26 Ağustos-9 Eylül 1922): Mustafa Kemal'in "Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!" emriyle başlayan ve Yunan ordusunun Anadolu'dan tamamen atılmasıyla sonuçlanan son büyük zafer.
💡 İpucu: Batı Cephesi'ndeki savaşlar, düzenli ordunun kurulması ve güçlenmesi açısından hayati öneme sahiptir.
📌 Kurtuluş Savaşı'nın Sonuçları
Askeri başarıların ardından diplomatik süreç başlamış ve yeni Türk Devleti'nin uluslararası tanınması sağlanmıştır.
- Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922): Büyük Taarruz sonrası imzalanmıştır. Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar savaşsız kurtarılmıştır. Osmanlı Devleti'nin hukuken sona erdiğini gösterir.
- Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923): Yeni Türk Devleti'nin uluslararası alanda tanınmasını sağlayan, tam bağımsızlık ilkesine uygun olarak imzalanan barış antlaşmasıdır. Kapitülasyonlar, azınlık hakları, Boğazlar gibi önemli konular çözüme kavuşturulmuştur.
📌 Cumhuriyet Dönemi İlk Adımlar ve Devrimler
Lozan Barış Antlaşması sonrası yeni Türk Devleti'nin siyasi yapısı şekillendirilmiş ve modernleşme adımları atılmıştır.
- Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922): Lozan Konferansı öncesi, TBMM'nin tek temsilci olarak katılımını sağlamak ve ikiliği ortadan kaldırmak amacıyla kaldırılmıştır. Milli egemenlik yolunda atılan önemli bir adımdır.
- Cumhuriyetin İlanı (29 Ekim 1923): Devletin yönetim şekli belirlenmiş, rejim sorunu çözülmüştür. Mustafa Kemal Atatürk ilk Cumhurbaşkanı seçilmiştir.
- Halifeliğin Kaldırılması (3 Mart 1924): Laiklik ilkesinin önemli bir adımıdır. Ümmetçilik anlayışından ulus devlet anlayışına geçişi simgeler.
- Atatürk İlkeleri (Genel Hatlarıyla): Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Laiklik, Devletçilik, İnkılapçılık. Bu ilkeler, yeni Türk Devleti'nin temel felsefesini oluşturur ve toplumsal modernleşmeyi hedefler.
⚠️ Dikkat: Bu konular, sadece sınav için değil, aynı zamanda çağdaş Türkiye'nin temellerini anlamak için de çok önemlidir. Başarılar dileriz!
