🎓 12. sınıf inkılap tarihi 2. dönem 2. yazılı 2. senaryo Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, 12. sınıf inkılap tarihi 2. dönem 2. yazılı sınavının 2. senaryo Test 1'inde karşılaşabileceğiniz temel konuları kapsamaktadır. Özellikle Soğuk Savaş dönemi ve Türkiye'nin bu dönemdeki dış politikası üzerinde durulacaktır.
📌 Soğuk Savaş Dönemi'nin Başlangıcı ve Genel Özellikleri
II. Dünya Savaşı sonrasında dünya, ABD liderliğindeki Batı Bloku (kapitalist) ve SSCB liderliğindeki Doğu Bloku (sosyalist) olarak ikiye ayrıldı. Bu dönem, doğrudan bir savaş olmaksızın ideolojik, ekonomik ve siyasi rekabetle geçti.
- İdeolojik Çatışma: Kapitalizm ve komünizm arasındaki dünya görüşü mücadelesi.
- Bloklaşma: Ülkelerin askeri ve ekonomik ittifaklar kurması.
- Vekalet Savaşları: Büyük güçlerin doğrudan çatışmak yerine, başka ülkelerdeki savaşları desteklemesi (Örn: Kore Savaşı).
- Nükleer Tehdit: Kitle imha silahlarının geliştirilmesi ve karşılıklı caydırıcılık.
- Demir Perde: Winston Churchill'in tabiriyle, Doğu ve Batı Avrupa'yı ayıran siyasi ve ideolojik sınır.
💡 İpucu: Soğuk Savaş, adını doğrudan sıcak çatışma yaşanmamasından alır, ancak dünya sürekli bir gerilim ve rekabet halindeydi.
📌 Batı Bloku'nun Oluşumu ve Türkiye'nin Yeri
Batı Bloku, Sovyetler Birliği'nin yayılmacı politikalarına karşı ABD'nin öncülüğünde kuruldu. Türkiye, bu blokta önemli bir yer edindi.
- Truman Doktrini (1947): ABD Başkanı Truman'ın, SSCB tehdidi altındaki ülkelere (özellikle Türkiye ve Yunanistan'a) ekonomik ve askeri yardım yapma kararı.
- Marshall Planı (1947): ABD'nin, II. Dünya Savaşı'nda yıkıma uğrayan Avrupa ülkelerinin ekonomilerini canlandırmak amacıyla başlattığı ekonomik yardım programı. Türkiye de bu yardımdan faydalanmıştır.
- NATO (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü - 1949): Batı Bloku'nun askeri kanadını oluşturan savunma ittifakı. Üye ülkelere yönelik bir saldırı, hepsine yapılmış sayılır.
- Türkiye'nin NATO'ya Girişi (1952): Kore Savaşı'na asker göndermesi ve stratejik konumu nedeniyle Türkiye, NATO'ya kabul edildi. Bu, Türkiye'nin Batı dünyasıyla entegrasyonunda önemli bir adımdı.
- Bağdat Paktı (CENTO - 1955): Türkiye, Irak, İran, Pakistan ve İngiltere arasında kurulan, SSCB'nin Ortadoğu'ya yayılmasını engellemeyi amaçlayan bir savunma paktı. Irak'ın ayrılmasıyla adı CENTO oldu.
⚠️ Dikkat: Türkiye'nin NATO'ya girmesi, Soğuk Savaş dönemindeki dış politikasının temelini oluşturmuştur. Bu karar, hem güvenlik hem de ekonomik açıdan önemli sonuçlar doğurmuştur.
📌 Doğu Bloku'nun Oluşumu ve Önemli Gelişmeler
SSCB, kendi ideolojisini yaymak ve Batı'ya karşı denge oluşturmak amacıyla Doğu Bloku'nu kurdu.
- Kominform (1947): SSCB'nin, uydu devletleri üzerindeki siyasi kontrolünü sağlamak için kurduğu enformasyon ve koordinasyon bürosu.
- COMECON (Ekonomik Karşılıklı Yardımlaşma Konseyi - 1949): Doğu Bloku ülkeleri arasında ekonomik işbirliğini sağlamak amacıyla kurulan örgüt. Marshall Planı'na karşı bir hamleydi.
- Varşova Paktı (1955): NATO'ya karşı SSCB liderliğinde kurulan askeri savunma ittifakı. Üye ülkeler arasında ortak askeri komuta ve savunma planlaması vardı.
📝 Önemli Olaylar:
- Berlin Buhranları: Almanya'nın bölünmesi ve Berlin'in statüsü üzerine yaşanan gerilimler (Berlin Ablukası 1948-49, Berlin Duvarı'nın inşası 1961).
- Kore Savaşı (1950-1953): Kuzey Kore (SSCB ve Çin destekli) ile Güney Kore (ABD ve BM destekli) arasında yaşanan vekalet savaşı. Türkiye, BM gücü kapsamında asker gönderdi.
- Küba Füze Krizi (1962): SSCB'nin Küba'ya nükleer füzeler yerleştirmesiyle patlak veren ve dünyayı nükleer savaşın eşiğine getiren kriz. Diplomatik yollarla çözüldü.
📌 Yumuşama (Détente) Dönemi
1960'ların ortalarından itibaren Soğuk Savaş'ın gerilimi bir miktar azalarak "yumuşama" dönemine girildi. Ancak bu, ideolojik çatışmanın sona erdiği anlamına gelmiyordu.
- Nedenleri: Nükleer silahlanma yarışının maliyeti, karşılıklı yok etme kapasitesi (MAD doktrini), Çin-SSCB ayrılığı.
- Özellikleri: Süper güçler arasında doğrudan diyaloğun artması, silah kontrol anlaşmaları.
- Önemli Gelişmeler:
- SALT-I ve SALT-II Antlaşmaları: ABD ve SSCB arasında stratejik silahların sınırlandırılmasına yönelik antlaşmalar.
- Helsinki Nihai Senedi (1975): Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (AGİK) kapsamında imzalanan ve Avrupa'da güvenlik, insan hakları ve işbirliği ilkelerini belirleyen önemli bir belge.
💡 İpucu: Yumuşama dönemi, Soğuk Savaş'ın sonu değil, sadece iki blok arasındaki gerilimin yönetilebilir bir seviyeye indirilmesi çabasıydı.
