1960 sonrası Türkiye'nin dış politikasını etkileyen en önemli meselelerden biri Kıbrıs sorunu olmuştur. Bu sorun, Türkiye-Yunanistan ilişkilerini ve Türkiye'nin Batı Bloku ile olan bağlarını zaman zaman germiştir.
Kıbrıs sorunu bağlamında, 1974 yılında Türkiye'nin Kıbrıs'a askerî müdahalesinin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kıbrıs'taki Rumların bağımsız bir devlet kurma talebi
B) Kıbrıs Cumhuriyeti'nin Yunanistan ile birleşme (Enosis) girişimleri ve Türk toplumuna yönelik saldırılar
C) Birleşmiş Milletler'in Kıbrıs'a askerî güç gönderme kararı
D) İngiltere'nin Kıbrıs'ta askerî üsler kurma isteği
E) Kıbrıs'taki Türklerin ekonomik haklarının kısıtlanması
Sevgili öğrenciler, bu soru Türkiye'nin dış politikasında önemli bir dönüm noktası olan 1974 Kıbrıs Barış Harekatı'nın temel gerekçesini anlamamızı istiyor. Şimdi adım adım seçenekleri inceleyerek doğru cevaba ulaşalım.
- Kıbrıs Sorunu'nun Arka Planı: Kıbrıs, 1960 yılında İngiltere'den bağımsızlığını kazanmış, Türk ve Rum toplumlarının ortaklığına dayalı bir cumhuriyet olarak kurulmuştur. Ancak Rum tarafının adayı Yunanistan'a bağlama (Enosis) hedefi, Türk toplumunun haklarını güvence altına alan anayasal düzeni bozmaya yönelik girişimlere ve şiddet olaylarına yol açmıştır. Bu durum, 1963'ten itibaren adada gerginliği artırmış ve Türk toplumunun güvenliğini tehdit etmiştir.
- 1974 Öncesi Gelişmeler: 1974 yılına gelindiğinde, Yunanistan'daki askeri cunta destekli Rum Ulusal Muhafızları, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin o dönemki lideri Makarios'a karşı bir darbe düzenlemiş ve adayı Yunanistan'a bağlama hedefini açıkça ilan etmiştir. Bu darbe, Kıbrıs Türklerinin can ve mal güvenliğini doğrudan tehdit etmiştir.
- A Seçeneğinin Değerlendirilmesi: "Kıbrıs'taki Rumların bağımsız bir devlet kurma talebi" ifadesi yanlıştır. Rumların temel hedefi, bağımsız bir Rum devleti kurmak değil, Kıbrıs'ı Yunanistan'a bağlamak (Enosis) idi. Zaten Kıbrıs Cumhuriyeti bağımsız bir devletti ve Rumlar bu devleti Yunanistan'a katmak istiyordu.
- B Seçeneğinin Değerlendirilmesi: "Kıbrıs Cumhuriyeti'nin Yunanistan ile birleşme (Enosis) girişimleri ve Türk toplumuna yönelik saldırılar" ifadesi, 1974 müdahalesinin temel gerekçesini tam olarak açıklamaktadır. Yunanistan destekli darbe ile Enosis hedefi fiilen hayata geçirilmeye çalışılmış ve bu durum Kıbrıs Türklerinin varlığını ve güvenliğini doğrudan tehdit etmiştir. Türkiye, 1960 Garanti Antlaşması'ndan doğan haklarını kullanarak, adadaki Türk toplumunu korumak ve anayasal düzeni yeniden tesis etmek amacıyla müdahalede bulunmuştur. Bu, uluslararası hukuka uygun bir müdahale olarak değerlendirilmiştir.
- C Seçeneğinin Değerlendirilmesi: "Birleşmiş Milletler'in Kıbrıs'a askerî güç gönderme kararı" doğru bir gerekçe değildir. Birleşmiş Milletler, 1964'ten beri adada barış gücü (UNFICYP) bulundurmaktaydı ancak bu güç, 1974'teki darbeyi ve sonrasındaki olayları engelleyememiştir. Türkiye'nin müdahalesi, BM'nin asker gönderme kararı üzerine değil, adadaki fiili durum ve Türk toplumuna yönelik tehditler üzerine gerçekleşmiştir.
- D Seçeneğinin Değerlendirilmesi: "İngiltere'nin Kıbrıs'ta askerî üsler kurma isteği" de doğru bir gerekçe değildir. İngiltere'nin Kıbrıs'ta zaten egemen üs bölgeleri (Akrotiri ve Dikelya) bulunmaktaydı ve bu durum 1974 müdahalesinin doğrudan nedeni değildi.
- E Seçeneğinin Değerlendirilmesi: "Kıbrıs'taki Türklerin ekonomik haklarının kısıtlanması" Kıbrıs sorununun önemli bir boyutu olsa da, 1974 askerî müdahalesinin doğrudan ve temel gerekçesi değildir. Müdahalenin acil nedeni, Enosis'i hedefleyen darbe ve Türk toplumuna yönelik can güvenliği tehdidiydi. Ekonomik haklar genel sorunun bir parçasıdır, ancak müdahalenin tetikleyicisi değildir.
Bu değerlendirmeler ışığında, 1974 Türkiye'nin Kıbrıs'a askerî müdahalesinin temel gerekçesi, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin Yunanistan ile birleşme (Enosis) girişimleri ve bu girişimler sonucunda Kıbrıs Türk toplumuna yönelik artan saldırılar ve can güvenliği tehdidi olmuştur.
Cevap B seçeneğidir.
