🎓 12. sınıf inkılap tarihi 2. dönem 2. yazılı 5. senaryo meb Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, 12. sınıf inkılap tarihi 2. dönem 2. yazılı 5. senaryo meb Test 1 için bilmeniz gereken temel konuları özetlemektedir. Özellikle Atatürk dönemi dış politikası, İkinci Dünya Savaşı ve Soğuk Savaş dönemi gelişmelerine odaklanılmıştır.
📌 Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası: Barış ve Bağımsızlık
Atatürk döneminde Türkiye, "Yurtta sulh, cihanda sulh" ilkesiyle hareket ederek bağımsızlığını korumayı ve bölgesel barışı sağlamayı hedeflemiştir. Bu dönemde çözüme kavuşturulan önemli konular vardır.
- 📝 Hatay Sorunu: Fransa ile yapılan anlaşmalar ve Hatay Millet Meclisi'nin kararıyla Hatay, 1939'da Türkiye'ye katılmıştır. Bu, Atatürk'ün vefatından kısa süre önce gerçekleşen önemli bir başarıdır.
- 📝 Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936): Lozan'da Boğazlar üzerindeki tam egemenliğimiz kısıtlıydı. Türkiye, değişen dünya koşullarını ve savaş tehdidini kullanarak Boğazlar üzerindeki tam egemenliğini geri kazanmıştır. Bu sözleşme ile Boğazlar Komisyonu kaldırılmış ve Boğazların denetimi tamamen Türkiye'ye geçmiştir.
- 📝 Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında imzalanan bu pakt, Batı sınırlarının güvenliğini sağlamayı amaçlamıştır.
- 📝 Sadabat Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalanan bu pakt ise Doğu sınırlarının güvenliğini hedeflemiştir.
💡 İpucu: Atatürk dönemi dış politikası, yayılmacılıktan uzak, barışçıl ve bağımsızlık odaklı bir çizgide ilerlemiştir. Bölgesel güvenlik anlaşmaları (Balkan Antantı, Sadabat Paktı) bu yaklaşımın önemli göstergeleridir.
📌 İkinci Dünya Savaşı (1939-1945): Büyük Yıkım ve Değişim
Tarihin en yıkıcı savaşlarından biri olan II. Dünya Savaşı, dünya dengelerini kökten değiştirmiştir.
- 📝 Savaşın Nedenleri:
- Versay Antlaşması'nın ağır şartları ve Almanya'da yükselen milliyetçilik (Nazizm).
- İtalya (Faşizm) ve Japonya'nın (Militarizm) yayılmacı politikaları.
- Milletler Cemiyeti'nin uluslararası barışı korumada yetersiz kalması.
- Silahlanma yarışı ve bloklaşmalar.
- 📝 Savaşan Bloklar:
- Mihver Devletleri: Almanya, İtalya, Japonya.
- Müttefik Devletler: İngiltere, Fransa, ABD, Sovyetler Birliği.
- 📝 Türkiye'nin Tutumu: Türkiye, savaş boyunca tarafsız kalmaya çalışmış, denge politikası izlemiştir. Ancak savaşın sonlarına doğru Birleşmiş Milletler'e üye olabilmek için Mihver Devletleri'ne sembolik olarak savaş ilan etmiştir.
- 📝 Savaşın Sonuçları:
- Birleşmiş Milletler (BM) kuruldu.
- ABD ve Sovyetler Birliği süper güç olarak ortaya çıktı.
- Sömürgecilik sona erdi ve birçok yeni devlet kuruldu.
- Soğuk Savaş dönemi başladı.
⚠️ Dikkat: Türkiye'nin savaşta tarafsız kalma çabası, hem kendi toprak bütünlüğünü koruma hem de ekonomik ve askeri yetersizliklerini göz önünde bulundurma stratejisinin bir parçasıydı.
📌 Soğuk Savaş Dönemi (1947-1991): İki Kutuplu Dünya
II. Dünya Savaşı sonrası ABD liderliğindeki Batı Bloğu ile Sovyetler Birliği liderliğindeki Doğu Bloğu arasındaki ideolojik ve siyasi gerilim dönemidir.
- 📝 Soğuk Savaş'ın Başlaması:
- Truman Doktrini (1947): ABD'nin, komünizm tehdidi altındaki ülkelere (özellikle Türkiye ve Yunanistan'a) ekonomik ve askeri yardım yapma kararı.
- Marshall Planı (1947): ABD'nin Avrupa ülkelerine ekonomik kalkınma yardımı.
- Kominform (1947): Sovyetler Birliği'nin komünist partileri bir araya getirme örgütü.
- Demir Perde: Winston Churchill'in Avrupa'yı doğu ve batı olarak ayıran ideolojik sınırı tanımlayan ifadesi.
- 📝 Askeri Bloklar:
- NATO (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü - 1949): ABD liderliğinde Batı Bloğu'nun askeri savunma örgütü.
- Varşova Paktı (1955): Sovyetler Birliği liderliğinde Doğu Bloğu'nun askeri savunma örgütü.
- 📝 Türkiye'nin Soğuk Savaş'taki Yeri: Türkiye, Sovyet tehdidi karşısında Batı Bloğu'na yönelmiştir.
- 1950'de Kore Savaşı'na asker göndererek Batı'ya olan bağlılığını göstermiştir.
- 1952'de NATO'ya üye olmuştur.
- Bağdat Paktı (CENTO) gibi bölgesel ittifaklara katılmıştır.
💡 İpucu: Soğuk Savaş, doğrudan silahlı çatışma yerine ideolojik rekabet, vekalet savaşları, propaganda ve uzay yarışı gibi alanlarda yaşanmıştır.
📌 Yumuşama (Detant) Dönemi ve Sonrası
1960'ların sonlarından itibaren ABD ve SSCB arasındaki gerilimin azaldığı, diyalog ve işbirliği arayışlarının arttığı dönemdir.
- 📝 Yumuşama Döneminin Özellikleri:
- SALT (Stratejik Silahların Sınırlandırılması Antlaşmaları) gibi nükleer silahların kontrolüne yönelik anlaşmalar imzalandı.
- Helsinki Nihai Senedi (1975) ile Avrupa'da güvenlik ve işbirliği ilkeleri belirlendi.
- Kültürel ve bilimsel alışverişler arttı.
- 📝 Soğuk Savaş'ın Sonu:
- 1989'da Berlin Duvarı'nın yıkılması.
- 1991'de Sovyetler Birliği'nin dağılması ve Soğuk Savaş'ın resmen sona ermesi.
- Yeni Dünya Düzeni kavramının ortaya çıkması ve ABD'nin tek süper güç olarak kalması.
⚠️ Dikkat: Yumuşama dönemi, Soğuk Savaş'ın sona erdiği anlamına gelmez; sadece iki süper güç arasındaki gerilimin bir miktar azaldığı ve diplomatik yolların daha fazla kullanıldığı bir evredir.
