Tarihçi, araştırdığı döneme ait bir belgeyi incelerken "dış tenkit" yöntemini uygulamaktadır. Bu yöntemle aşağıdaki sorulardan hangisine cevap aramaz?
A) Belge gerçekten o döneme ait mi?
B) Belge üzerinde tahrifat var mı?
C) Belgenin yazarı güvenilir biri mi?
D) Belgedeki bilgiler doğru mu?
Sevgili öğrenciler, tarih araştırmalarında kaynakları doğru bir şekilde değerlendirmek çok önemlidir. Tarihçiler, bir belgeyi incelerken iki temel eleştiri (tenkit) yöntemini kullanırlar: dış tenkit ve iç tenkit.
- Dış Tenkit (Harici Tenkit): Bu yöntem, belgenin fiziksel özelliklerini, orijinalliğini, kime ait olduğunu ve ne zaman yazıldığını sorgular. Yani, belgenin "kabuğunu" inceler. Amacı, belgenin gerçek olup olmadığını, sahte olup olmadığını veya üzerinde herhangi bir tahrifat (değişiklik) yapılıp yapılmadığını anlamaktır. Kısacası, belgeyi fiziksel ve zamansal bağlamda doğrulamaya çalışır.
- İç Tenkit (Dahili Tenkit): Bu yöntem ise, belgenin içeriğini, yani belgedeki bilgilerin doğruluğunu, güvenilirliğini, yazarın tarafsızlığını ve olayları ne kadar doğru aktardığını sorgular. Belgenin "içine" bakar ve verdiği bilgilerin gerçeği yansıtıp yansıtmadığını araştırır.
Şimdi sorumuzdaki seçenekleri dış tenkit yöntemi açısından değerlendirelim:
- A) Belge gerçekten o döneme ait mi? Bu soru, belgenin orijinalliği ve zamanıyla ilgilidir. Dış tenkit, belgenin kağıdını, mürekkebini, dilini ve yazım tarzını inceleyerek bu sorunun cevabını arar. Dolayısıyla, dış tenkitin bir amacıdır.
- B) Belge üzerinde tahrifat var mı? Bu soru, belgenin bütünlüğünü ve üzerinde sonradan yapılan değişiklikleri sorgular. Dış tenkit, belgenin fiziksel durumunu, silinmiş veya eklenmiş kısımları inceleyerek tahrifat olup olmadığını anlamaya çalışır. Dolayısıyla, dış tenkitin bir amacıdır.
- C) Belgenin yazarı güvenilir biri mi? Dış tenkit, öncelikle belgenin yazarının kim olduğunu tespit etmeye çalışır. Yazarın kimliği, yaşadığı dönem, sosyal konumu gibi bilgiler, belgenin dışsal geçerliliği için önemlidir. Yazarın genel itibarı ve bilinen özellikleri, belgenin otantikliği ve kaynağı hakkında fikir verir. Yazarın güvenilirliği, belgenin içeriğinin değerlendirilmesi (iç tenkit) için de önemli olsa da, yazarın kimliğinin tespiti ve genel durumu dış tenkitin kapsamındadır.
- D) Belgedeki bilgiler doğru mu? Bu soru, belgenin içeriğinin gerçeği yansıtıp yansıtmadığıyla ilgilidir. Bir belge ne kadar orijinal ve tahrifatsız olursa olsun, içindeki bilgiler yanlış veya taraflı olabilir. Belgedeki bilgilerin doğruluğunu sorgulamak, "iç tenkit" yönteminin görevidir. Dış tenkit, belgenin kendisinin gerçek olup olmadığını anlamaya çalışır, içindeki bilgilerin doğruluğunu değil.
Bu açıklamalara göre, dış tenkit yöntemi belgenin fiziksel ve zamansal doğruluğunu araştırırken, içeriğindeki bilgilerin doğruluğunu sorgulamaz. Bu görev iç tenkite aittir.
Cevap D seçeneğidir.
