18. yüzyıl felsefesi, Batı düşünce tarihinde "Aydınlanma Çağı" olarak da bilinir. Bu dönemde felsefe, sadece akademik çevrelerde değil, geniş halk kitleleri arasında da etkili olmuş, toplumsal ve siyasal yaşamda köklü değişikliklere zemin hazırlamıştır.
Aşağıdakilerden hangisi bu dönemin genel özellikleri arasında gösterilemez?
A) Otoriteye ve dogmalara karşı aklın özgürleşmesi hedefi
B) İnsan ve toplum merkezli düşüncelerin yaygınlaşması
C) Hukuk devleti ve demokrasi gibi kavramların güçlenmesi
D) Sanat ve estetik alanında rasyonalist yaklaşımların terk edilmesi
E) Bilimsel yöntem ve bilginin felsefenin temel dayanağı haline gelmesi
Sevgili öğrenciler, bu soru 18. yüzyıl felsefesi olan Aydınlanma Çağı'nın temel özelliklerini anlamamızı istiyor. Aydınlanma, aklın ön plana çıktığı, sorgulayıcı ve dönüştürücü bir dönemdir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Otoriteye ve dogmalara karşı aklın özgürleşmesi hedefi: Bu, Aydınlanma'nın en temel özelliğidir. Dönemin düşünürleri, kilisenin, monarşinin ve geleneksel dogmaların mutlak otoritesini sorgulamış, bireysel aklın özgürce kullanılmasını savunmuşlardır. Bu nedenle bu ifade, Aydınlanma'nın önemli bir özelliğidir.
- B) İnsan ve toplum merkezli düşüncelerin yaygınlaşması: Aydınlanma öncesi dönemlerde Tanrı ve din merkezli bir dünya görüşü hakimdi. Aydınlanma ile birlikte felsefenin ve bilimin odağına insan ve toplum yerleşmiştir. İnsan hakları, toplumsal sözleşme, eğitim gibi konular bu dönemde büyük önem kazanmıştır. Bu nedenle bu ifade de Aydınlanma'nın bir özelliğidir.
- C) Hukuk devleti ve demokrasi gibi kavramların güçlenmesi: Aydınlanma düşünürleri (Locke, Montesquieu, Rousseau gibi), devletin kaynağını, yasaların üstünlüğünü, kuvvetler ayrılığını ve halk egemenliğini tartışarak modern hukuk devleti ve demokrasi anlayışlarının temellerini atmışlardır. Bu kavramlar bu dönemde büyük ölçüde güçlenmiştir. Bu nedenle bu ifade de Aydınlanma'nın bir özelliğidir.
- D) Sanat ve estetik alanında rasyonalist yaklaşımların terk edilmesi: Aydınlanma Çağı, adından da anlaşılacağı üzere "akıl çağı"dır. Bu dönemde felsefe, bilim ve hatta sanat üzerinde rasyonalizm (akılcılık) büyük bir etkiye sahiptir. Sanat ve estetik alanında da düzen, denge, açıklık gibi rasyonalist ilkeler ön planda olmuştur (örneğin Neoklasik sanat). Rasyonalist yaklaşımların terk edilmesi değil, aksine güçlenmesi söz konusudur. Duyguların ve bireyselliğin ön plana çıktığı Romantizm akımı, Aydınlanma'nın sonlarına doğru veya sonrasında bir tepki olarak ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla, rasyonalist yaklaşımların terk edilmesi bu dönemin genel bir özelliği değildir.
- E) Bilimsel yöntem ve bilginin felsefenin temel dayanağı haline gelmesi: Aydınlanma, bilimsel devrimin başarılarından büyük ölçüde etkilenmiştir. Newton'ın evrensel yasaları, Bacon'ın ampirik yöntemi gibi bilimsel gelişmeler, felsefenin de gözlem, deney ve akıl yürütmeye dayalı bilimsel yöntemleri benimsemesine yol açmıştır. Felsefe, bilimsel bilgiyi temel alarak dünyayı ve toplumu anlamaya çalışmıştır. Bu nedenle bu ifade de Aydınlanma'nın bir özelliğidir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, D seçeneğindeki ifade Aydınlanma Çağı'nın genel özellikleri arasında gösterilemez. Çünkü Aydınlanma, rasyonalizmin zirveye çıktığı bir dönemdir.
Cevap D seçeneğidir.
