Jean-Paul Sartre, "Varoluşçuluk Bir İnsancıllıktır" adlı konferansında şöyle der: "Varoluş özden önce gelir. Yani insan önce vardır, var olur, dünyada belirir ve ancak ondan sonra kendini tanımlar."
Sartre'ın bu ifadesi, insan ve varoluş hakkında aşağıdaki görüşlerden hangisini destekler?
A) İnsan, doğuştan gelen belirli bir özle dünyaya gelir.
B) İnsan, kendi eylemleri ve seçimleriyle kendini yaratır.
C) İnsanın kaderi, ilahi bir güç tarafından önceden belirlenmiştir.
D) Toplumsal normlar, bireyin varoluşunu tamamen şekillendirir.
E) İnsan, ahlaki sorumluluktan kaçınabilir çünkü özü yoktur.
Sevgili öğrenciler, bu soru Jean-Paul Sartre'ın varoluşçuluk felsefesinin temelini oluşturan çok önemli bir ilkeyi anlamamızı istiyor. Hadi bu ilkeyi ve seçenekleri adım adım inceleyelim:
- Sartre'ın İfadesini Anlayalım: Sartre, "Varoluş özden önce gelir. Yani insan önce vardır, var olur, dünyada belirir ve ancak ondan sonra kendini tanımlar," der. Bu ne anlama geliyor?
- "Varoluş özden önce gelir": Bu, insanın doğuştan gelen, önceden belirlenmiş bir amacı, doğası veya kimliği (özü) olmadığını ifade eder. Bir masa veya bir bıçak gibi, önce bir amacı (özü) tasarlanıp sonra var olan bir şey değiliz.
- "İnsan önce vardır, var olur, dünyada belirir": Biz sadece dünyaya geliriz, var oluruz. Başlangıçta boş bir levha gibiyizdir.
- "Ancak ondan sonra kendini tanımlar": İşte kilit nokta burası! Var olduktan sonra, kendi eylemlerimiz, seçimlerimiz ve kararlarımızla kim olduğumuzu, neye inandığımızı, hangi değerlere sahip olduğumuzu biz belirleriz. Kendi özümüzü kendimiz yaratırız. Bu da insana muazzam bir özgürlük ve sorumluluk yükler.
- Şimdi Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) İnsan, doğuştan gelen belirli bir özle dünyaya gelir.
- Bu ifade, Sartre'ın "Varoluş özden önce gelir" ilkesiyle tamamen çelişir. Sartre'a göre insan, doğuştan gelen bir özle değil, boş bir varoluşla dünyaya gelir ve özünü sonradan yaratır. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
- B) İnsan, kendi eylemleri ve seçimleriyle kendini yaratır.
- Bu ifade, Sartre'ın "ancak ondan sonra kendini tanımlar" sözüyle birebir örtüşür. İnsan, var olduktan sonra yaptığı seçimler, aldığı kararlar ve gerçekleştirdiği eylemlerle kendi kimliğini, değerlerini ve amacını (yani özünü) inşa eder. Bu, varoluşçuluğun temelidir. Bu nedenle B seçeneği doğrudur.
- C) İnsanın kaderi, ilahi bir güç tarafından önceden belirlenmiştir.
- Bu görüş, insanın özgür iradesini ve kendi kendini yaratma gücünü reddeder. Sartre'ın felsefesi, insanın kaderinin önceden belirlenmediğini, aksine insanın kendi kaderini kendi elleriyle şekillendirdiğini savunur. Bu nedenle C seçeneği yanlıştır.
- D) Toplumsal normlar, bireyin varoluşunu tamamen şekillendirir.
- Sartre, toplumsal etkilerin varlığını kabul etse de, insanın bu etkilerin ötesinde kendi seçimleriyle özgür olduğunu ve kendi varoluşunu kendisinin belirlediğini vurgular. Toplumsal normlar bizi etkileyebilir ama varoluşumuzu "tamamen" şekillendirmez; son söz her zaman bireyin özgür iradesindedir. Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.
- E) İnsan, ahlaki sorumluluktan kaçınabilir çünkü özü yoktur.
- Tam tersine! Sartre'a göre, insanın önceden belirlenmiş bir özü olmadığı için, yaptığı her seçimden ve eylemden tamamen kendisi sorumludur. Özgürlük, aynı zamanda ağır bir sorumluluk yükler. İnsan, kendi değerlerini ve ahlakını kendisi yarattığı için, bu yaratımın tüm sonuçlarından da sorumludur. Bu nedenle E seçeneği yanlıştır.
Sonuç olarak, Sartre'ın ifadesi, insanın dünyaya boş bir levha olarak geldiğini ve kendi kimliğini, değerlerini ve amacını (özünü) kendi eylemleri ve seçimleriyle inşa ettiğini vurgular. Bu da B seçeneğinde en doğru şekilde ifade edilmiştir.
Cevap B seçeneğidir.
