2026 TYT Kimya: Alevle Isıtma Güvenlik Önlemleri Nelerdir? Test 1

Sıvıların ısıtılması sırasında ani buharlaşma, sıçrama ve aşırı ısınmayı (bumping) engellemek amacıyla kabın içerisine eklenen küçük gözenekli parçalara ne ad verilir?

A) Ayıraç
B) Kaynama taşı
C) Katalizör
D) İndikatör
E) Desikatör

Sıvıların ısıtılması sırasında, özellikle temiz ve pürüzsüz yüzeyli kaplarda, kaynama noktasına ulaşılmasına rağmen buharlaşma hemen başlamayabilir. Bu duruma aşırı ısınma denir. Aşırı ısınmış bir sıvıya dışarıdan küçük bir etki (örneğin bir titreşim) geldiğinde, aniden ve kontrolsüz bir şekilde büyük miktarda buhar oluşabilir. Bu ani buharlaşma, sıvının kaptan dışarıya doğru hızla fışkırmasına veya sıçramasına (bumping) neden olabilir. Bu durum hem tehlikeli (yanık riski, kimyasal sıçraması) hem de deneyin başarısız olmasına yol açabilecek bir durumdur.

Bu tehlikeli ve istenmeyen durumu engellemek için, ısıtılacak sıvının içerisine küçük, gözenekli ve inert (kimyasal tepkimeye girmeyen) parçacıklar eklenir. Bu parçacıklar, sıvının içinde buhar kabarcıklarının oluşabileceği çok sayıda küçük boşluk veya pürüzlü yüzey (nükleasyon merkezi) sağlar. Bu sayede, sıvı kaynama noktasına ulaştığında buharlaşma, küçük ve düzenli kabarcıklar halinde başlar ve sıvı kontrollü bir şekilde kaynar. Böylece ani sıçramalar ve aşırı ısınma engellenmiş olur.

• A) Ayıraç: Ayıraç (reagent), bir kimyasal reaksiyonu başlatmak, sürdürmek veya belirli bir maddeyi tespit etmek için kullanılan kimyasal maddelerdir. Sıvıların kaynamasını düzenlemekle doğrudan bir ilgisi yoktur.
• B) Kaynama taşı: Bu terim, yukarıda açıklanan işlevi gören, yani sıvının kontrollü bir şekilde kaynamasını sağlayarak ani sıçramaları ve aşırı ısınmayı engelleyen küçük, gözenekli parçacıklar için kullanılan doğru isimdir. Genellikle porselen veya karbonattan yapılmış inert malzemelerdir.
• C) Katalizör: Katalizör, bir kimyasal reaksiyonun hızını değiştiren ancak kendisi reaksiyon sonunda kimyasal olarak değişmeden kalan maddedir. Buharlaşma sürecini hızlandırmak veya yavaşlatmak için değil, buharlaşmanın düzenli olmasını sağlamak için kullanılırlar.
• D) İndikatör: İndikatör (belirteç), bir çözeltinin pH değeri gibi belirli bir özelliğini veya bir reaksiyonun tamamlandığını renk değişimi gibi gözle görülür bir işaretle gösteren maddedir. Kaynama düzenlemesiyle ilgisi yoktur.
• E) Desikatör: Desikatör, nemden korunması gereken maddeleri saklamak için kullanılan, içinde nem çekici bir madde (desikant) bulunan kapalı bir laboratuvar aracıdır. Sıvıların ısıtılması sırasında sıçramayı engellemekle bir ilgisi yoktur.

Bu nedenle, sıvıların ısıtılması sırasında ani buharlaşma, sıçrama ve aşırı ısınmayı engellemek amacıyla kabın içerisine eklenen küçük gözenekli parçalara kaynama taşı adı verilir.

Cevap B seçeneğidir.