Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda, genetik çaprazlamaların temel prensiplerini kullanarak bezelyelerde çiçek rengi kalıtımını inceleyeceğiz. Adım adım ilerleyerek soruyu kolayca çözeceğiz.
- 1. Adım: Alelleri Tanımlayalım
- Bezelyelerde çiçek rengi için iki farklı alel bulunur:
- Büyük $M$ harfi, mor çiçek rengini temsil eder ve baskın (dominant) aleldir.
- Küçük $m$ harfi, beyaz çiçek rengini temsil eder ve çekinik (resesif) aleldir.
- Baskın alel (M) varken, çekinik alelin (m) özelliği fenotipte (dış görünüşte) ortaya çıkmaz. Beyaz çiçek renginin ortaya çıkabilmesi için bireyin her iki alelinin de çekinik ($mm$) olması gerekir.
- 2. Adım: Ebeveynlerin Genotiplerini Belirleyelim
- Soruda, "heterozigot mor çiçekli iki bezelye" çaprazlandığı belirtiliyor.
- "Heterozigot" demek, bir karakter için iki farklı alele sahip olmak demektir. Yani, genotipi $Mm$'dir.
- "Mor çiçekli" olması da baskın alelin ($M$) varlığını gösterir.
- Dolayısıyla, çaprazlanan ebeveynlerin genotipleri $Mm \times Mm$ şeklindedir.
- 3. Adım: Gametleri (Üreme Hücrelerini) Belirleyelim
- Her bir ebeveyn, mayoz bölünme ile gamet oluştururken alellerini ayırır.
- Birinci $Mm$ ebeveyn, $M$ aleli taşıyan gametler ve $m$ aleli taşıyan gametler oluşturur. Her bir gameti oluşturma olasılığı $ rac{1}{2}$'dir.
- İkinci $Mm$ ebeveyn de aynı şekilde $M$ ($ rac{1}{2}$) ve $m$ ($ rac{1}{2}$) aleli taşıyan gametler oluşturur.
- 4. Adım: Çaprazlamayı Gerçekleştirelim (Punnett Karesi veya Olasılık Yöntemi)
- Şimdi bu gametlerin birleşerek $F_1$ dölünü (ilk kuşak yavruları) nasıl oluşturacağını inceleyelim. Bunu Punnett karesi ile görselleştirebiliriz:
|
$M$ (1. ebeveyn gameti) |
$m$ (1. ebeveyn gameti) |
| $M$ (2. ebeveyn gameti) |
$MM$ |
$Mm$ |
| $m$ (2. ebeveyn gameti) |
$Mm$ |
$mm$ |
- Bu çaprazlama sonucunda oluşabilecek genotipler ve olasılıkları şunlardır:
- $MM$: $ rac{1}{4}$ olasılıkla
- $Mm$: $ rac{2}{4}$ (yani $ rac{1}{2}$) olasılıkla
- $mm$: $ rac{1}{4}$ olasılıkla
- 5. Adım: Fenotipleri ve Olasılıklarını Belirleyelim
- Şimdi bu genotiplerin hangi fenotiplere (dış görünüşlere) karşılık geldiğine bakalım:
- $MM$ genotipli bireyler mor çiçekli olur (baskın alel var).
- $Mm$ genotipli bireyler de mor çiçekli olur (baskın alel var).
- $mm$ genotipli bireyler ise beyaz çiçekli olur (sadece çekinik aleller var).
- Buna göre $F_1$ dölündeki fenotip oranları:
- Mor çiçekli bireyler ($MM$ ve $Mm$): $ rac{1}{4} + rac{2}{4} = rac{3}{4}$ olasılıkla
- Beyaz çiçekli bireyler ($mm$): $ rac{1}{4}$ olasılıkla
- 6. Adım: Soruyu Cevaplayalım
- Soru, "çekinik fenotipli (beyaz çiçekli) bireylerin görülme olasılığı kaçtır?" diye soruyor. Yukarıdaki analizimize göre, beyaz çiçekli bireylerin görülme olasılığı $ rac{1}{4}$'tür.
Cevap B seçeneğidir.
