2026 TYT Biyoloji Kontrol (Çekinik) Gen Nedir? Test 1

Bir araştırmacı, baskın fenotipli bir farenin genotipini belirlemek için kontrol çaprazlaması yapıyor. Çaprazlama sonucunda oluşan 100 yavrunun tamamının baskın fenotipli olduğu görülüyor. Bu durumla ilgili hangisi kesinlikle doğrudur?

A) Ata birey heterozigottur.
B) Ata birey homozigot baskındır.
C) Yavruların tamamı homozigot baskındır.
D) Yavruların tamamı heterozigottur.
E) Ata birey çekinik gen taşımamaktadır.

Merhaba sevgili öğrenciler!

Bu soruda, genetikle ilgili önemli bir kavram olan "kontrol çaprazlaması"nı ve sonuçlarını nasıl yorumlayacağımızı öğreneceğiz. Adım adım ilerleyerek doğru cevaba ulaşalım.

• 1. Kontrol Çaprazlaması Nedir?

  Kontrol çaprazlaması (test çaprazlaması), baskın fenotipli bir bireyin genotipini (homozigot baskın mı $AA$ yoksa heterozigot mu $Aa$) belirlemek için yapılan bir çaprazlamadır. Bu çaprazlamada, genotipi bilinmeyen baskın fenotipli birey, çekinik fenotipli (dolayısıyla genotipi kesinlikle homozigot çekinik $aa$ olan) bir bireyle çaprazlanır.

• 2. Genotipleri Belirleyelim:
  • Baskın fenotipli farenin genotipi bilinmiyor. Bu fare ya homozigot baskın ($AA$) ya da heterozigot ($Aa$) olabilir.
  • Kontrol çaprazlaması için kullanılan diğer fare ise homozigot çekinik ($aa$) olmalıdır.
  • Baskın alleli 'A', çekinik alleli 'a' ile gösterelim.
• 3. Olası Çaprazlamaları İnceleyelim:

  Genotipi bilinmeyen baskın fenotipli farenin iki olası genotipi için çaprazlama sonuçlarını değerlendirelim:

  • Durum 1: Genotipi bilinmeyen fare homozigot baskın ($AA$) ise

    Çaprazlama: $AA$ (bilinmeyen fare) x $aa$ (kontrol faresi)

    Yavruların genotipleri: Tüm yavrular $Aa$ genotipine sahip olur.

    Yavruların fenotipleri: Tüm yavrular baskın fenotipli olur (çünkü $Aa$ genotipi baskın fenotipi gösterir).

  • Durum 2: Genotipi bilinmeyen fare heterozigot ($Aa$) ise

    Çaprazlama: $Aa$ (bilinmeyen fare) x $aa$ (kontrol faresi)

    Yavruların genotipleri: Yavruların %50'si $Aa$ genotipine, %50'si $aa$ genotipine sahip olur.

    Yavruların fenotipleri: Yavruların %50'si baskın fenotipli ($Aa$), %50'si çekinik fenotipli ($aa$) olur.

• 4. Sonuçları Değerlendirelim:

  Soruda, çaprazlama sonucunda oluşan 100 yavrunun tamamının baskın fenotipli olduğu belirtiliyor. Bu durum, yukarıdaki "Durum 1" ile birebir örtüşmektedir. Eğer "Durum 2" geçerli olsaydı, yavruların yaklaşık yarısının çekinik fenotipli olması gerekirdi. 100 yavrunun tamamının baskın olması, genotipi bilinmeyen farenin kesinlikle homozigot baskın ($AA$) olduğunu gösterir.

• 5. Seçenekleri İnceleyelim:

  Yukarıdaki çıkarımımıza göre, genotipi bilinmeyen ata bireyin $AA$ olduğunu biliyoruz. Şimdi seçenekleri bu bilgi ışığında değerlendirelim:

  • A) Ata birey heterozigottur.

    Yanlıştır. Eğer ata birey heterozigot olsaydı, çekinik fenotipli yavrular da oluşurdu.

  • B) Ata birey homozigot baskındır.

    Doğrudur. Yaptığımız çıkarıma göre ata birey $AA$ genotipine sahiptir.

  • C) Yavruların tamamı homozigot baskındır.

    Yanlıştır. Ata birey $AA$ ve kontrol faresi $aa$ olduğunda, tüm yavrular $Aa$ genotipine sahip olur. $Aa$ homozigot baskın değil, heterozigottur.

  • D) Yavruların tamamı heterozigottur.

    Doğrudur. Ata birey $AA$ ve kontrol faresi $aa$ olduğunda, tüm yavrular $Aa$ genotipine sahip olur ki bu da heterozigot demektir.

  • E) Ata birey çekinik gen taşımamaktadır.

    Doğrudur. Ata bireyin genotipi $AA$ olduğu için, çekinik 'a' genini taşımaz.

• 6. Doğru Seçeneği Belirleyelim:

  B, D ve E seçeneklerinin hepsi yaptığımız çıkarımlara göre doğru görünmektedir. Ancak soruda "kesinlikle doğrudur" ifadesi kullanılmıştır ve genellikle bu tür sorularda en kapsamlı veya en doğrudan sonucu ifade eden seçenek tercih edilir.

  • Ata bireyin homozigot baskın ($AA$) olduğunu belirledik. Bu durum B ve E seçeneklerini doğru kılar.
  • Ata birey $AA$ ve kontrol faresi $aa$ olduğunda, oluşan tüm yavruların genotipi $Aa$ olur. Yani yavruların tamamı heterozigottur. Bu da D seçeneğini doğru kılar.
  • Soruda "Bu durumla ilgili hangisi kesinlikle doğrudur?" denilerek hem ata birey hem de yavrularla ilgili genel bir bilgi istenmektedir. Yavruların tamamının baskın fenotipli olduğu gözlemi, ata bireyin genotipini ($AA$) ve bu genotipten yola çıkarak yavruların genotipini ($Aa$) kesin olarak belirlememizi sağlar. D seçeneği, gözlemlenen yavruların genetik yapısını doğrudan ve kesin bir şekilde ifade ettiği için, durumun genetik açıklamasını tamamlayan en uygun seçenektir. B ve E seçenekleri ata bireyi tanımlarken, D seçeneği gözlemlenen yavruların genetik durumunu netleştirir.

Cevap D seçeneğidir.