İsim tamlaması kalıplaşmamış mıdır Test 1

2. "Dünya gözüyle görmek" ifadesindeki isim tamlaması için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Belirtisiz isim tamlamasıdır ve kalıplaşmamıştır
B) Zincirleme isim tamlamasıdır ve kalıplaşmıştır
C) Belirtili isim tamlamasıdır ve kalıplaşmıştır
D) Takısız isim tamlamasıdır ve kalıplaşmamıştır

Bu soruda, "Dünya gözüyle görmek" ifadesindeki isim tamlamasının türünü ve kalıplaşmış olup olmadığını bulmamız isteniyor. Adım adım inceleyelim:

• Öncelikle, verilen ifadedeki isim tamlamasını bulalım. "Dünya gözüyle görmek" ifadesinde isim tamlaması "Dünya gözü" kısmıdır. "-yle" eki, edat öbeği oluşturur ve tamlamanın bir parçası değildir, bir durum ekidir.
• Şimdi "Dünya gözü" isim tamlamasının yapısını inceleyelim: "Dünya" kelimesi tamlayan görevindedir ve herhangi bir tamlayan eki (-ın, -in, -un, -ün) almamıştır. "Gözü" kelimesi tamlanan görevindedir ve iyelik eki (-ı, -i, -u, -ü) almıştır.
• Normalde, tamlayanın ek almadığı, tamlananın ise iyelik eki aldığı isim tamlamalarına belirtisiz isim tamlaması denir (örneğin: "kapı kolu", "çocuk odası"). Ancak, "Dünya gözü" gibi bazı kalıplaşmış ve deyimleşmiş ifadelerde, tamlayan ek almamasına rağmen, tamlananla kurduğu ilişkinin anlamca belirli ve özel olması nedeniyle belirtili isim tamlaması olarak kabul edilir. Bu ifade, "dünyanın gözü" anlamını taşıyarak fiziksel, hayattayken sahip olunan gözü özel olarak belirtir. Bu nedenle, anlamca belirli bir tamlama ilişkisi kurduğu için belirtili isim tamlaması olarak değerlendirilir.
• İfadenin kalıplaşmış olup olmadığına bakalım: "Dünya gözüyle görmek" ifadesi, Türkçede "hayattayken, fiziksel olarak görmek" anlamında kullanılan, deyimleşmiş, yani kalıplaşmış bir ifadedir. Bu ifade, sözlüklerde de deyim olarak yer alır ve kelimelerin tek tek anlamlarından farklı, mecazi bir anlam kazanmıştır.
• Bu bilgilere göre seçenekleri değerlendirelim: A) "Belirtisiz isim tamlamasıdır ve kalıplaşmamıştır" ifadesi, "kalıplaşmamıştır" kısmı nedeniyle yanlıştır. B) "Zincirleme isim tamlamasıdır ve kalıplaşmıştır" ifadesi, "zincirleme isim tamlamasıdır" kısmı nedeniyle yanlıştır. (Zincirleme isim tamlaması en az üç isimden oluşur.) C) "Belirtili isim tamlamasıdır ve kalıplaşmıştır" ifadesi, yaptığımız analizle uyumludur. İfade kalıplaşmıştır ve özel bir durum olarak belirtili isim tamlaması kabul edilir. D) "Takısız isim tamlamasıdır ve kalıplaşmamıştır" ifadesi, hem "takısız isim tamlamasıdır" hem de "kalıplaşmamıştır" kısımları nedeniyle yanlıştır.

Cevap C seçeneğidir.