Hangi cümlede "neyde" sorusuna cevap veren bir dolaylı tümleç vardır?
A) Çantada kitap ve defter var.
B) Masanın üzerinde dosyalar duruyor.
C) Şişede su kalmamış.
D) Sepette meyveler taze duruyor.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, cümlelerdeki dolaylı tümleçleri bulmayı ve özellikle "neyde?" sorusuna cevap verenleri tespit etmeyi öğreneceğiz. Dolaylı tümleç, yüklemin bildirdiği eylemin yerini, yönünü veya başlangıç/bitiş noktasını bildiren ögedir. "-e, -de, -den" hal eklerini alarak oluşur. "Neyde?" sorusu ise bize eylemin nerede gerçekleştiğini bildiren dolaylı tümleci (yer tamlayıcısını) buldurur.
- A) Çantada kitap ve defter var.
- Bu cümlede yüklem "var"dır.
- "Ne var?" diye sorduğumuzda "kitap ve defter" cevabını alırız (özne).
- "Neyde var?" diye sorduğumuzda ise "çantada" cevabını alırız. "Çantada" kelimesi, "-de" hal ekini alarak varlığın yerini bildirdiği için dolaylı tümleçtir.
- B) Masanın üzerinde dosyalar duruyor.
- Bu cümlede yüklem "duruyor" fiilidir.
- "Ne duruyor?" diye sorduğumuzda "dosyalar" cevabını alırız (özne).
- "Neyde duruyor?" veya "Nerede duruyor?" diye sorduğumuzda "masanın üzerinde" cevabını alırız. "Masanın üzerinde" ifadesi, dosyaların bulunduğu yeri bildirdiği için dolaylı tümleçtir.
- C) Şişede su kalmamış.
- Bu cümlede yüklem "kalmamış" fiilidir.
- "Ne kalmamış?" diye sorduğumuzda "su" cevabını alırız (özne).
- "Neyde kalmamış?" diye sorduğumuzda ise "şişede" cevabını alırız. "Şişede" kelimesi, suyun nerede kalmadığını, yani eylemin gerçekleştiği yeri bildirmektedir. Bu ifade, "-de" hal ekini alarak "neyde?" sorusuna cevap verdiği için dolaylı tümleçtir. Özellikle "kalmamak" fiili, bir şeyin belirli bir yerde bulunmadığını veya tükenmiş olduğunu ifade ederken, o yerin (şişenin) belirtilmesi anlamı tamamlamak için kritik öneme sahiptir.
- D) Sepette meyveler taze duruyor.
- Bu cümlede yüklem "duruyor" fiilidir.
- "Ne duruyor?" diye sorduğumuzda "meyveler" cevabını alırız (özne).
- "Nasıl duruyor?" diye sorduğumuzda "taze" cevabını alırız (zarf tümleci).
- "Neyde duruyor?" diye sorduğumuzda ise "sepette" cevabını alırız. "Sepette" kelimesi, meyvelerin bulunduğu yeri bildirdiği için dolaylı tümleçtir.
Tüm seçeneklerde "neyde?" sorusuna cevap veren bir dolaylı tümleç bulunmakla birlikte, C seçeneğindeki "şişede" ifadesi, "kalmamış" fiiliyle birlikte, bir şeyin belirli bir yerde artık bulunmadığını veya tükendiğini en net ve doğrudan ifade eden dolaylı tümleç örneğidir. Diğer seçeneklerdeki dolaylı tümleçler daha çok bir varlığın veya durumun yerini belirtirken, C seçeneğinde bir yokluğun veya tükenmenin gerçekleştiği yeri vurgular.
Cevap C seçeneğidir.
