Dolaylı tümleç Test 5

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "neyde" sorusuna cevap veren dolaylı tümleç, cümlenin öğeleri arasında yer almaz?

A) Dolapta yemek var.
B) Çekmecede evraklar düzenli.
C) Sınıfta öğrenciler sessizce çalışıyor.
D) Bahçede ağaçlar budanmış.

Merhaba sevgili öğrenciler!

Bu soruda, "neyde" sorusuna cevap veren dolaylı tümlecin cümlenin öğeleri arasında yer almadığı seçeneği bulmamız isteniyor. Öncelikle dolaylı tümlecin ne olduğunu ve "neyde" sorusunun bu öğeyle nasıl ilişkili olduğunu hatırlayalım:

• Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemin bildirdiği eylemin yerini, yönünü veya kime/neye/kimden/neden yapıldığını bildiren öğedir. "-e, -de, -den" hal eklerini alır. "Kime?", "kimde?", "kimden?", "neye?", "neyde?", "neyden?" gibi sorulara cevap verir.
• Bizden özellikle "neyde?" sorusuna cevap veren dolaylı tümlecin olmadığı cümleyi bulmamız isteniyor.

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve her bir cümlenin öğelerini bulmaya çalışalım:

• A) Dolapta yemek var.

  Yüklem: var

  Özne: yemek (Ne var? - Yemek var.)

  Dolaylı Tümleç: Dolapta (Neyde var? - Dolapta var.) Bu cümlede "dolapta" kelimesi "neyde" sorusuna cevap veren bir dolaylı tümleçtir.

• B) Çekmecede evraklar düzenli.

  Yüklem: düzenli (Burada "düzenli" kelimesi bir eylem değil, bir durumu bildiren isim soylu bir yüklemdir.)

  Özne: evraklar (Ne düzenli? - Evraklar düzenli.)

  "Çekmecede" kelimesi, evrakların nerede düzenli olduğunu belirtir. Ancak "düzenli" bir eylem değil, bir durum bildirdiği için "çekmecede" kelimesi burada bir zarf tümleci (yer zarfı) görevindedir. "Evraklar nerede düzenli?" sorusuna cevap verir. Dolaylı tümleç, genellikle bir eylemin gerçekleştiği yeri bildirir. İsim soylu yüklemlerde yer bildiren ifadeler genellikle zarf tümleci olur.

• C) Sınıfta öğrenciler sessizce çalışıyor.

  Yüklem: çalışıyor

  Özne: öğrenciler (Kim çalışıyor? - Öğrenciler çalışıyor.)

  Dolaylı Tümleç: Sınıfta (Neyde çalışıyor? - Sınıfta çalışıyor.) Bu cümlede "sınıfta" kelimesi "neyde" sorusuna cevap veren bir dolaylı tümleçtir.

• D) Bahçede ağaçlar budanmış.

  Yüklem: budanmış

  Özne: ağaçlar (Ne budanmış? - Ağaçlar budanmış.)

  Dolaylı Tümleç: Bahçede (Neyde budanmış? - Bahçede budanmış.) Bu cümlede "bahçede" kelimesi "neyde" sorusuna cevap veren bir dolaylı tümleçtir.

Gördüğümüz gibi, A, C ve D seçeneklerinde "neyde" sorusuna cevap veren dolaylı tümleçler bulunurken, B seçeneğinde "çekmecede" kelimesi bir durumun yerini belirttiği için zarf tümleci görevindedir.

Cevap B seçeneğidir.