Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "neye" sorusuna cevap veren bir dolaylı tümleç yoktur?
A) Sorulara dikkatle cevap verdi.
B) Müziğin ritmine ayak uydurdu.
C) Yeni fikre hemen adapte oldu.
D) Çocuk bahçede koşuyordu.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümlelerdeki "dolaylı tümleçleri" ve özellikle "neye" sorusuna cevap verenleri bulmamız isteniyor. Haydi, adım adım inceleyelim ve bu önemli dilbilgisi konusunu pekiştirelim.
Öncelikle, dolaylı tümleç nedir, hatırlayalım:
- Dolaylı tümleç, cümlede yüklemin bildirdiği işten, durumdan veya hareketten etkilenen, yönelen, çıkan veya bulunduğu yeri belirten ögedir.
- Genellikle "-e, -de, -den" hal eklerini alır.
- "Kime, neye, nereye?", "Kimde, neyde, nerede?", "Kimden, neyden, nereden?" sorularına cevap verir.
- Bizim için önemli olan soru ise "neye?" sorusudur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Sorulara dikkatle cevap verdi.
- Yüklem: "cevap verdi"
- Soru: "Neye cevap verdi?"
- Cevap: "Sorulara"
- Burada "Sorulara" sözcüğü, "neye" sorusuna cevap veren bir dolaylı tümleçtir.
- B) Müziğin ritmine ayak uydurdu.
- Yüklem: "ayak uydurdu" (deyimsel birleşik fiil)
- Soru: "Neye ayak uydurdu?"
- Cevap: "Müziğin ritmine"
- Burada "Müziğin ritmine" söz öbeği, "neye" sorusuna cevap veren bir dolaylı tümleçtir.
- C) Yeni fikre hemen adapte oldu.
- Yüklem: "adapte oldu" (birleşik fiil)
- Soru: "Neye adapte oldu?"
- Cevap: "Yeni fikre"
- Burada "Yeni fikre" söz öbeği, "neye" sorusuna cevap veren bir dolaylı tümleçtir.
- D) Çocuk bahçede koşuyordu.
- Yüklem: "koşuyordu"
- Soru: "Neye koşuyordu?"
- Bu soruya cümlede cevap veren bir öge bulunmamaktadır.
- Peki, "bahçede" neyin cevabıdır? "Nerede koşuyordu?" sorusunun cevabıdır. "Nerede" sorusuna cevap veren öge de dolaylı tümleçtir ancak bizim aradığımız "neye" sorusuna cevap veren bir dolaylı tümleç değildir.
- Bu cümlede "neye" sorusuna cevap veren bir dolaylı tümleç yoktur.
Gördüğümüz gibi, A, B ve C seçeneklerinde "neye" sorusuna cevap veren birer dolaylı tümleç bulunurken, D seçeneğinde böyle bir öge yoktur.
Cevap D seçeneğidir.
