7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne ve yüklem uyumsuzluğu vardır?
A) Çocuklar bahçede top oynuyor.Sevgili öğrenciler, bu soruda özne ve yüklem arasındaki uyumu inceleyeceğiz. Türkçede özne ve yüklem arasında belirli kurallar çerçevesinde bir uyum olması gerekir. Bu uyum genellikle öznenin tekil veya çoğul olmasına göre yüklemin de tekil veya çoğul olması şeklinde kendini gösterir. Ancak bazı özel durumlar da vardır:
Tekil özne her zaman tekil yüklem alır. (Örnek: "Ben geldim.", "O okuyor.")
Çoğul özne (insan) hem çoğul hem de tekil yüklem alabilir. (Örnek: "Öğrenciler ders çalışıyorlar." veya "Öğrenciler ders çalışıyor." Her ikisi de doğrudur.)
Çoğul özne (insan dışı varlıklar veya soyut kavramlar) genellikle tekil yüklem alır. (Örnek: "Kuşlar ötüşüyor.", "Ağaçlar çiçek açtı.") Bu kurala dikkat etmek önemlidir.
Şimdi seçenekleri bu kurallar çerçevesinde inceleyelim:
A) Çocuklar bahçede top oynuyor.
Burada özne "Çocuklar" (çoğul, insan) ve yüklem "oynuyor" (tekil). Yukarıdaki kurala göre, çoğul insan özneleri tekil yüklem alabilir. Dolayısıyla bu cümlede bir uyumsuzluk yoktur. "Çocuklar oynuyorlar" da doğru olurdu, "Çocuklar oynuyor" da doğrudur.
B) Kuşlar dallarda ötüşüyor.
Burada özne "Kuşlar" (çoğul, insan dışı varlık) ve yüklem "ötüşüyor" (tekil). Kurala göre, insan dışı varlıklar çoğul özne olduğunda yüklem tekil olur. Bu nedenle bu cümlede de bir uyumsuzluk yoktur. "Kuşlar ötüşüyorlar" yanlış bir kullanım olurdu.
C) Bu konu beni çok düşündüler.
Burada özne "Bu konu" (tekil, insan dışı varlık) ve yüklem "düşündüler" (çoğul). Özne tekil iken yüklemin çoğul kullanılması açık bir uyumsuzluktur. Tekil özne her zaman tekil yüklem almalıdır. Cümlenin doğru şekli "Bu konu beni çok düşündürdü." olmalıydı. "Düşündüler" yüklemi, sanki özne "onlar" (çoğul) imiş gibi bir anlam taşır, oysa özne "bu konu"dur.
D) Yağmur bardaktan boşanırcasına yağıyor.
Burada özne "Yağmur" (tekil, insan dışı varlık) ve yüklem "yağıyor" (tekil). Özne tekil ve yüklem de tekil olduğu için bu cümlede bir uyumsuzluk yoktur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, özne ve yüklem uyumsuzluğunun olduğu cümle C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
