🎓 Fiilimsi nedir örneklerle 8. sınıf Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, 8. sınıf öğrencilerinin "Fiilimsiler" konusunu daha iyi anlamaları ve fiilimsi testlerinde başarılı olmaları için temel bilgileri ve önemli ipuçlarını içermektedir.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler) Nedir?
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulan, ancak fiil özelliklerini kaybedip cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Onlara "eylemsi" denmesinin sebebi, fiile benzemeleri ama tam olarak fiil olmamalarıdır.
- 📝 Fiil kök veya gövdelerinden türetilirler.
- ❌ Fiiller gibi kip ve şahıs ekleri almazlar (yani zaman ve kişi bildiremezler).
- ✅ Olumsuzluk eki (-ma, -me) alabilirler.
- ✅ Cümlede isim, sıfat veya zarf olarak görev yaparlar.
💡 İpucu: Fiilimsiler, bir cümlenin yüklemi olamazlar. Yüklem genellikle çekimli bir fiildir.
📌 1. İsim-Fiiller (Mastar / Ad-Eylem)
Fiil kök veya gövdelerine gelerek onları isim yapan eklerdir. Cümlede isim gibi kullanılırlar.
- Ekleri: -ma, -ış, -mak (Akılda kalıcı olması için "mayışmak" kelimesini düşünebilirsin.)
- Örnekler:
- Kitap okumak en büyük hobisidir. (okumak - isim-fiil)
- Onun bu gülüşü beni çok etkiledi. (gülüşü - isim-fiil)
- Yemek yapma işini çok severim. (yapma - isim-fiil)
⚠️ Dikkat:
- Olumsuzluk eki olan "-ma, -me" ile isim-fiil eki olan "-ma, -me" karıştırılmamalıdır.
- Örn: Buraya gelme! (gel-me: olumsuzluk eki)
- Örn: Buraya gelmesi beni mutlu etti. (gel-me-si: isim-fiil eki)
- Bazı isim-fiiller zamanla kalıcı isim haline gelip fiilimsi özelliğini kaybeder.
- Örn: Dondurma, Çakmak, Danışma, Yemek, Dolma, Kazma. (Bunlar artık bir varlığın adı olmuşlardır.)
📌 2. Sıfat-Fiiller (Ortaç)
Fiil kök veya gövdelerine gelerek onları sıfat yapan eklerdir. Cümlede bir ismi niteleyerek veya belirterek sıfat görevinde kullanılırlar.
- Ekleri: -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş (Akılda kalıcı olması için "anası mezar dikecekmiş" kalıbını kullanabilirsin.)
- Örnekler:
- Koşan çocuk düştü. (koşan - sıfat-fiil, "çocuk" ismini niteler)
- Gezilesi yerler listesi hazırladık. (gezilesi - sıfat-fiil, "yerler" ismini niteler)
- Tanıdık bir yüz gördüm. (tanıdık - sıfat-fiil, "yüz" ismini niteler)
- Pişmiş aş, soğuk yenmez. (pişmiş - sıfat-fiil, "aş" ismini niteler)
💡 İpucu: Sıfat-fiillerin nitelediği isim düştüğünde, sıfat-fiil "adlaşmış sıfat-fiil" olur ve ismin görevini üstlenir.
- Örn: Koşanlar yoruldu. (koşan insanlar - adlaşmış sıfat-fiil)
- Örn: Toplantıya gelenler imza atsın. (gelen kişiler - adlaşmış sıfat-fiil)
📌 3. Zarf-Fiiller (Bağ-Fiil / Ulaç)
Fiil kök veya gövdelerine gelerek onları zarf yapan eklerdir. Cümlede genellikle eylemin zamanını veya durumunu bildirirler.
- Ekleri: -ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -a...a, -casına, -maksızın, -dığında (Bu ekler oldukça fazladır, hepsini ezberlemek yerine işlevini anlamak daha önemlidir.)
- Örnekler:
- Ders çalışırken uyuyakalmışım. (çalışırken - zarf-fiil, zaman bildirir)
- Gülerek konuşarak içeri girdi. (gülerek, konuşarak - zarf-fiil, durum bildirir)
- Eve gelir gelmez yattı. (gelir gelmez - zarf-fiil, zaman bildirir)
- Düşünmeden konuşmamalısın. (düşünmeden - zarf-fiil, durum bildirir)
- Çocuk düştüğünde ağlamaya başladı. (düştüğünde - zarf-fiil, zaman bildirir)
⚠️ Dikkat: Zarf-fiiller cümleye "Nasıl?" veya "Ne zaman?" sorularına cevap veren bir anlam katarlar. Bu soruları fiile sorarak zarf-fiili kolayca bulabilirsin.
📝 Unutma: Bol bol örnek çözmek ve pratik yapmak, fiilimsileri daha iyi anlamana yardımcı olacaktır. Başarılar dilerim! 💪
