4. "Dolaylı tümleç, yüklemin yöneldiği yeri, bulunduğu yeri veya çıktığı yeri gösterir."
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı tümleç yüklemin çıktığı yeri göstermektedir?
A) Annesine sarıldı.
B) Evden aceleyle çıktı.
C) Odasında ders çalışıyor.
D) Kütüphaneye gidecek.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, dolaylı tümlecin farklı işlevlerini anlamamız ve özellikle "yüklemin çıktığı yeri" gösteren dolaylı tümleci bulmamız isteniyor. Dolaylı tümleç, yükleme sorulan "kime, kimde, kimden, neye, nede, neden, nereye, nerede, nereden" sorularına cevap verir ve genellikle "-e, -de, -den" hal eklerini alır.
- Dolaylı Tümlecin İşlevleri:
- Yöneldiği yer: Yüklemin yöneldiği, hareketin başladığı veya bittiği noktayı gösterir. (-e/-a hal eki)
- Bulunduğu yer: Yüklemdeki eylemin gerçekleştiği yeri gösterir. (-de/-da hal eki)
- Çıktığı yer: Yüklemdeki eylemin ayrıldığı, uzaklaştığı veya kaynaklandığı yeri gösterir. (-den/-dan hal eki)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Annesine sarıldı.
- Yüklem: sarıldı
- Kime sarıldı? Annesine.
- "Annesine" kelimesi "-e" hal ekini almıştır ve yüklemin yöneldiği yeri (kime doğru sarıldığı) göstermektedir. Bu, aradığımız "çıktığı yer" işlevi değildir.
- B) Evden aceleyle çıktı.
- Yüklem: çıktı
- Nereden çıktı? Evden.
- "Evden" kelimesi "-den" hal ekini almıştır ve yüklemdeki eylemin çıktığı yeri (ayrıldığı yeri) göstermektedir. Bu, soruda bizden istenen işlevdir.
- C) Odasında ders çalışıyor.
- Yüklem: çalışıyor
- Nerede çalışıyor? Odasında.
- "Odasında" kelimesi "-de" hal ekini almıştır ve yüklemdeki eylemin bulunduğu yeri (nerede gerçekleştiğini) göstermektedir. Bu da aradığımız işlev değildir.
- D) Kütüphaneye gidecek.
- Yüklem: gidecek
- Nereye gidecek? Kütüphaneye.
- "Kütüphaneye" kelimesi "-e" hal ekini almıştır ve yüklemin yöneldiği yeri (nereye doğru gidildiği) göstermektedir. Bu da aradığımız işlev değildir.
Bu analizlere göre, "Evden aceleyle çıktı" cümlesindeki "Evden" sözcüğü, yüklemin çıktığı yeri gösteren bir dolaylı tümleçtir.
Cevap B seçeneğidir.
