9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem "-e" hem de "-de" eki alan dolaylı tümleçler birlikte kullanılmıştır?
A) Okula servisle gidiyor.
B) Evde ders çalışıyor.
C) Parktan eve geldi.
D) Kütüphanede kitap okuyor.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden, bir cümlede hem "-e" (yönelme hali) hem de "-de" (bulunma hali) eklerini alarak dolaylı tümleç görevi üstlenen kelimelerin birlikte kullanıldığı seçeneği bulmamız isteniyor. Öncelikle dolaylı tümlecin ne olduğunu ve hangi eklerle oluştuğunu hatırlayalım:
- Dolaylı Tümleç Nedir? Cümlede yüklemin yöneldiği, bulunduğu veya ayrıldığı yeri, kişiyi ya da şeyi bildiren ögedir. Yükleme sorulan "kime, neye, nereye?" (-e ekiyle), "kimde, neyde, nerede?" (-de ekiyle) ve "kimden, neyden, nereden?" (-den ekiyle) sorularına cevap verir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Okula servisle gidiyor.
- "Okula": "Nereye gidiyor?" sorusuna cevap verir ve "-a" (yönelme hali) ekini almıştır. Bu nedenle dolaylı tümleçtir. Yani, "-e" eki alan bir dolaylı tümleç bu cümlede mevcuttur.
- "Servisle": "Ne ile gidiyor?" sorusuna cevap verir ve "-le" (vasıta eki) ekini almıştır. Bu kelime zarf tümlecidir, dolaylı tümleç değildir ve "-de" eki içermemektedir.
- B) Evde ders çalışıyor.
- "Evde": "Nerede çalışıyor?" sorusuna cevap verir ve "-de" (bulunma hali) ekini almıştır. Bu nedenle dolaylı tümleçtir. Yani, "-de" eki alan bir dolaylı tümleç mevcuttur.
- Bu cümlede "-e" eki alan bir dolaylı tümleç bulunmamaktadır.
- C) Parktan eve geldi.
- "Parktan": "Nereden geldi?" sorusuna cevap verir ve "-den" (ayrılma hali) ekini almıştır. Bu nedenle dolaylı tümleçtir.
- "Eve": "Nereye geldi?" sorusuna cevap verir ve "-e" (yönelme hali) ekini almıştır. Bu nedenle dolaylı tümleçtir.
- Bu cümlede "-den" ve "-e" eki alan dolaylı tümleçler bulunurken, "-de" eki alan bir dolaylı tümleç bulunmamaktadır.
- D) Kütüphanede kitap okuyor.
- "Kütüphanede": "Nerede okuyor?" sorusuna cevap verir ve "-de" (bulunma hali) ekini almıştır. Bu nedenle dolaylı tümleçtir. Yani, "-de" eki alan bir dolaylı tümleç mevcuttur.
- Bu cümlede "-e" eki alan bir dolaylı tümleç bulunmamaktadır.
Yukarıdaki analizler ışığında, seçenekleri dikkatlice incelediğimizde, sorunun tam olarak istediği "hem '-e' hem de '-de' eki alan dolaylı tümleçlerin birlikte kullanıldığı" bir cümle bulunmamaktadır. Ancak, verilen seçenekler arasında, A seçeneği "-e" eki alan bir dolaylı tümleç içermesi nedeniyle diğer seçeneklerden ayrılmaktadır.
Cevap A seçeneğidir.
