6. Sınıf Yapım ve Çekim Ekleri Konu Anlatımı ve Farkları Test 1

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-lık" eki diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?

A) Odunluk tamamen dolmuştu.
B) Gözlük camı kırılmış.
C) Tuzluk masanın üzerinde duruyor.
D) Bu iş için çelikten bir kutu yaptırdı.

Bu soruda, Türkçe'de sıkça kullandığımız "-lık" ekinin farklı görevlerini inceleyeceğiz. "-lık" eki, kelimelere eklenerek onlara yeni anlamlar kazandıran, yapım eklerinden biridir. Genellikle şu görevlerde kullanılır:

• Bir şeyin konulduğu yeri veya kabı belirtme (örneğin: odunluk, tuzluk).
• Bir araç veya gerecin adını oluşturma (örneğin: gözlük, kulaklık).
• Bir niteliği, durumu veya soyut bir kavramı belirtme (örneğin: gençlik, güzellik).

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Odunluk tamamen dolmuştu.

  Buradaki "odunluk" kelimesi, "odun" ismine "-lık" eki getirilerek türetilmiştir. Anlamı "odunların konulduğu yer"dir. Yani, bir yer veya kap adı oluşturma görevindedir.

• B) Gözlük camı kırılmış.

  Buradaki "gözlük" kelimesi, "göz" ismine "-lük" eki getirilerek türetilmiştir. Anlamı "göze takılan araç"tır. Yani, bir araç veya gereç adı oluşturma görevindedir.

• C) Tuzluk masanın üzerinde duruyor.

  Buradaki "tuzluk" kelimesi, "tuz" ismine "-luk" eki getirilerek türetilmiştir. Anlamı "tuzun konulduğu kap"tır. Yani, bir yer veya kap adı oluşturma görevindedir.

Gördüğünüz gibi A, B ve C seçeneklerindeki kelimelerde "-lık" eki kullanılmış ve her biri yeni bir isim (yer, kap veya araç adı) türetmiştir. Her üçünde de "-lık" eki bir yapım eki olarak görev yapmıştır.

• D) Bu iş için çelikten bir kutu yaptırdı.

  Bu cümlede dikkat etmemiz gereken kelime "çelikten"dir. "Çelikten" kelimesi "çelik" ismine "-ten" ayrılma (hal) eki getirilerek oluşturulmuştur. Bu kelimede "-lık" eki bulunmamaktadır. "-ten" eki, kutunun hangi malzemeden yapıldığını belirtir ve bir hal ekidir. Hal ekleri, kelimenin anlamını değiştirmez, sadece cümledeki durumunu belirtir. Diğer seçeneklerdeki kelimeler ise "-lık" yapım ekiyle türetilmiş, anlamı değişmiş yeni kelimelerdir.

Bu nedenle, D seçeneğindeki cümlede "-lık" eki hiç kullanılmadığı için, diğer seçeneklerden farklıdır.

Cevap D seçeneğidir.