3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-i, -ı, -u, -ü" eklerini almamış bir nesne bulunmaktadır?
A) Müdür yeni kuralları açıkladı.
B) Öğrenciler sınav sorularını çözdü.
C) Kuşlar gökyüzünde özgürce uçuyor.
D) Babam eski arabayı tamir etti.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümlelerdeki nesneleri bulup, bu nesnelerin "-i, -ı, -u, -ü" eklerini (belirtme hâl ekleri) alıp almadığını kontrol etmemiz isteniyor. Nesne, yükleme sorduğumuz "neyi?", "kimi?" veya belirtisiz nesne için "ne?" sorularına cevap veren ögedir. Belirtme hâl eklerini alan nesnelere "belirtili nesne", almayanlara ise "belirtisiz nesne" denir.
- A) Müdür yeni kuralları açıkladı.
- Bu cümlede yüklem "açıkladı" fiilidir.
- "Müdür neyi açıkladı?" diye sorduğumuzda cevabımız "yeni kuralları" olur.
- "Kurallar" kelimesi "-ı" ekini almıştır ("kuralları"). Bu bir belirtili nesnedir. Dolayısıyla bu seçenek doğru cevap değildir.
- B) Öğrenciler sınav sorularını çözdü.
- Bu cümlede yüklem "çözdü" fiilidir.
- "Öğrenciler neyi çözdü?" diye sorduğumuzda cevabımız "sınav sorularını" olur.
- "Sorular" kelimesi "-ı" ekini almıştır ("sorularını"). Bu da bir belirtili nesnedir. Dolayısıyla bu seçenek de doğru cevap değildir.
- C) Kuşlar gökyüzünde özgürce uçuyor.
- Bu cümlede yüklem "uçuyor" fiilidir.
- "Kuşlar neyi uçuyor?" veya "Kuşlar kimi uçuyor?" diye sorduğumuzda bir cevap alamayız. "Uçmak" fiili geçişsiz bir fiildir, yani nesne almaz.
- "Gökyüzünde" kelimesi yer tamlayıcısıdır (dolaylı tümleç), "özgürce" kelimesi ise zarftır.
- Bu cümlede nesne bulunmadığı için, "-i, -ı, -u, -ü" eklerini almamış bir nesne de bulunmamış olur. Bu durum, sorunun şartını karşılar.
- D) Babam eski arabayı tamir etti.
- Bu cümlede yüklem "tamir etti" fiilidir.
- "Babam neyi tamir etti?" diye sorduğumuzda cevabımız "eski arabayı" olur.
- "Araba" kelimesi "-ı" ekini almıştır ("arabayı"). Bu da bir belirtili nesnedir. Dolayısıyla bu seçenek de doğru cevap değildir.
Sonuç olarak, C seçeneğindeki cümlede nesne bulunmadığı için, belirtme hâl eklerini almamış bir nesne de bulunmamaktadır. Bu nedenle doğru cevap C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
