Bir öğrenci şu akıl yürütmeyi yapmıştır: "Matematik sınavından yüksek not alan tüm öğrenciler düzenli çalışmıştır. Ben düzenli çalıştım. O halde matematik sınavından yüksek not alacağım."
Bu akıl yürütmedeki mantıksal problem aşağıdakilerden hangisidir?
A) Öncüllerden biri yanlıştır
B) Vargı öncülleri desteklemez
C) Öncüller geçerli bir çıkarım için yeterli değildir
D) Öncüller çelişkilidir
Sevgili öğrenciler, bu tür akıl yürütme soruları, mantık becerilerinizi geliştirmek için harika bir fırsattır. Şimdi, öğrencinin akıl yürütmesini adım adım inceleyelim ve mantıksal problemi bulalım:
- Öğrencinin Akıl Yürütmesi:
- Öncül 1: "Matematik sınavından yüksek not alan tüm öğrenciler düzenli çalışmıştır."
- Öncül 2: "Ben düzenli çalıştım."
- Vargı (Sonuç): "O halde matematik sınavından yüksek not alacağım."
- Mantıksal Yapıyı Anlayalım:
Bu akıl yürütmeyi sembolik olarak ifade edelim:
- P: Matematik sınavından yüksek not almak
- Q: Düzenli çalışmak
Öğrencinin akıl yürütmesi şu şekildedir:
- Öncül 1: Eğer P ise Q (Yüksek not alanlar düzenli çalışmıştır.)
- Öncül 2: Q (Ben düzenli çalıştım.)
- Vargı: O halde P (Yüksek not alacağım.)
- Mantıksal Problemi Tespit Etmek:
Bu akıl yürütme, "ardılı doğrulama" (affirming the consequent) olarak bilinen yaygın bir mantık hatasıdır. Neden mi?
- Öncül 1 bize, yüksek not almanın düzenli çalışmayı gerektirdiğini söyler. Yani, düzenli çalışma, yüksek not almak için gerekli bir koşuldur. (Yüksek not almak istiyorsan, düzenli çalışmalısın.)
- Ancak, düzenli çalışmak, yüksek not almak için yeterli bir koşul olduğu anlamına gelmez. Başka bir deyişle, sadece düzenli çalışmış olmak, yüksek not almayı garanti etmez.
- Örneğin, düzenli çalışmış olsanız bile sınav çok zor olabilir, sınav anında stres yaşayabilirsiniz, konuyu tam olarak anlayamamış olabilirsiniz veya başka beklenmedik durumlar ortaya çıkabilir. Bu durumlar, düzenli çalışmanıza rağmen yüksek not alamamanıza neden olabilir.
- Öncül 1, "Düzenli çalışan herkes yüksek not alır" dememektedir. Sadece "Yüksek not alan herkes düzenli çalışır" demektedir. Bu iki ifade aynı anlama gelmez.
- Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) Öncüllerden biri yanlıştır: Soruda öncüllerin doğru olup olmadığını sorgulamıyoruz. Mantıksal yapının kendisindeki hatayı arıyoruz. Öncüller doğru olsa bile, vargı bu yapıdan zorunlu olarak çıkmaz.
- B) Vargı öncülleri desteklemez: Bu ifade doğruya yakın olsa da, "desteklemez" kelimesi biraz genel kalır. Asıl sorun, vargının öncüllerden mantıksal olarak zorunlu bir çıkarım olmamasıdır.
- C) Öncüller geçerli bir çıkarım için yeterli değildir: Bu seçenek, yukarıda açıkladığımız mantık hatasını en iyi şekilde ifade eder. Düzenli çalışma, yüksek not için gerekli bir koşul olsa da, tek başına yeterli değildir. Bu nedenle, sadece düzenli çalıştığınız bilgisi, yüksek not alacağınız sonucuna varmak için yeterli mantıksal dayanağı sağlamaz.
- D) Öncüller çelişkilidir: Öncül 1 ("Yüksek not alanlar düzenli çalışmıştır") ile Öncül 2 ("Ben düzenli çalıştım") arasında herhangi bir çelişki yoktur. İkisi de aynı anda doğru olabilir.
Bu nedenle, öğrencinin akıl yürütmesindeki mantıksal problem, öncüllerin vargıya ulaşmak için yeterli olmamasıdır.
Cevap C seçeneğidir.
