Bir bitki fotosentez yaparken ortamdan aldığı maddeler ve ürettiği maddeler göz önüne alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Su hem alınır hem üretilir
B) Oksijen hem alınır hem üretilir
C) Karbondioksit hem alınır hem üretilir
D) Glikoz hem alınır hem üretilir
Merhaba öğrenciler!
Bitkilerin yaşaması için hayati öneme sahip olan fotosentez sürecini ve bu süreçte madde alışverişini birlikte inceleyelim. Fotosentez, bitkilerin güneş ışığı enerjisini kullanarak karbondioksit ve suyu glikoz (besin) ve oksijene dönüştürdüğü kimyasal bir süreçtir.
Fotosentezin genel denklemini hatırlayalım:
- $6CO_2$ (Karbondioksit) + $6H_2O$ (Su) $\xrightarrow{Işık \ Enerjisi}$ $C_6H_{12}O_6$ (Glikoz) + $6O_2$ (Oksijen)
Ancak, bu denklem genellikle basitleştirilmiş bir gösterimdir. Fotosentezin daha detaylı ve atom dengesini gösteren bir denklemi şöyledir:
- $6CO_2$ (Karbondioksit) + $12H_2O$ (Su) $\xrightarrow{Işık \ Enerjisi}$ $C_6H_{12}O_6$ (Glikoz) + $6O_2$ (Oksijen) + $6H_2O$ (Su)
Şimdi seçenekleri bu bilgiler ışığında değerlendirelim:
- A) Su hem alınır hem üretilir
- Yukarıdaki detaylı denkleme baktığımızda, fotosentez sırasında 12 molekül suyun alındığını (reaktan) ve 6 molekül suyun da üretildiğini (ürün) görüyoruz. Su, ışığa bağımlı tepkimelerde parçalanarak elektron ve proton kaynağı olurken, bazı ara basamaklarda veya genel denklemin dengelenmesi sonucunda da oluşabilir. Dolayısıyla, su fotosentez sürecinde hem alınan hem de üretilen bir maddedir.
- B) Oksijen hem alınır hem üretilir
- Fotosentez sürecinde oksijen (O2) bir üründür, yani bitki tarafından ortama verilir. Bitkiler, kendi solunumları için oksijeni ortamdan alırlar ancak bu fotosentez sürecinin kendisi değil, bitkinin genel metabolizmasının bir parçası olan hücresel solunumdur. Soru "fotosentez yaparken" ifadesiyle doğrudan fotosentez sürecini kastettiği için, oksijen fotosentezde alınmaz.
- C) Karbondioksit hem alınır hem üretilir
- Karbondioksit (CO2) fotosentez için alınan temel maddelerden biridir (reaktan). Bitkiler, hücresel solunum sonucunda karbondioksit üretirler. Ancak, tıpkı B seçeneğinde olduğu gibi, bu üretim fotosentez sürecinin kendisi değil, hücresel solunumun bir sonucudur. Fotosentezde karbondioksit sadece alınır, üretilmez.
- D) Glikoz hem alınır hem üretilir
- Glikoz ($C_6H_{12}O_6$), fotosentez sonucunda bitki tarafından üretilen temel besin maddesidir. Bitkiler, glikozu dışarıdan almazlar, kendi bünyelerinde üretirler. Dolayısıyla, glikoz sadece üretilir, alınmaz.
Bu değerlendirmeler sonucunda, fotosentezin detaylı kimyasal denklemini göz önüne aldığımızda, suyun hem alındığı hem de üretildiği tek madde olduğunu görmekteyiz.
Cevap A seçeneğidir.
