7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde haber kipiyle çekimlenmiş bir fiil yoktur?
A) Keşke bu konuyu daha iyi anlasam.
B) Yarın sınav için çalışacağım.
C) Dün akşam televizyon izledik.
D) Her sabah kahvaltıda süt içerim.
Sevgili öğrenciler, bu soruda fiillerin çekimlendiği kipleri doğru bir şekilde ayırt etmemiz isteniyor. Türkçede fiiller iki ana kiple çekimlenir: Haber Kipleri (Bildirme Kipleri) ve Dilek Kipleri (Tasarlama Kipleri).
- Haber Kipleri, bir eylemin ne zaman yapıldığını (geçmiş, şimdi, gelecek) veya her zaman yapılıp yapılmadığını (geniş zaman) bildirir. Yani zaman anlamı taşırlar. Bunlar: Görülen Geçmiş Zaman (-dı, -di), Duyulan Geçmiş Zaman (-mış, -miş), Şimdiki Zaman (-yor), Gelecek Zaman (-acak, -ecek) ve Geniş Zaman (-r, -ar, -er) ekleridir.
- Dilek Kipleri ise bir eylemin yapılmasını bir dileğe, şarta, isteğe, gerekliliğe veya emre bağlar. Zaman anlamı taşımazlar. Bunlar: Dilek-Şart Kipi (-sa, -se), İstek Kipi (-a, -e), Gereklilik Kipi (-malı, -meli) ve Emir Kipi (eki yoktur, şahıs ekleriyle çekimlenir) ekleridir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Keşke bu konuyu daha iyi anlasam.
- Bu cümlede fiil "anlasam"dır.
- "anla-" fiil köküne "-sa" (dilek-şart kipi) ve "-m" (1. tekil şahıs eki) ekleri gelmiştir.
- Dilek-Şart Kipi, bir dilek kipi olduğu için haber kipiyle çekimlenmemiştir.
- B) Yarın sınav için çalışacağım.
- Bu cümlede fiil "çalışacağım"dır.
- "çalış-" fiil köküne "-acak" (gelecek zaman kipi) ve "-ım" (1. tekil şahıs eki) ekleri gelmiştir.
- Gelecek Zaman Kipi, bir haber kipi olduğu için bu seçenekte haber kipiyle çekimlenmiş bir fiil vardır.
- C) Dün akşam televizyon izledik.
- Bu cümlede fiil "izledik"tir.
- "izle-" fiil köküne "-di" (görülen geçmiş zaman kipi) ve "-k" (1. çoğul şahıs eki) ekleri gelmiştir.
- Görülen Geçmiş Zaman Kipi, bir haber kipi olduğu için bu seçenekte haber kipiyle çekimlenmiş bir fiil vardır.
- D) Her sabah kahvaltıda süt içerim.
- Bu cümlede fiil "içerim"dir.
- "iç-" fiil köküne "-er" (geniş zaman kipi) ve "-im" (1. tekil şahıs eki) ekleri gelmiştir.
- Geniş Zaman Kipi, bir haber kipi olduğu için bu seçenekte haber kipiyle çekimlenmiş bir fiil vardır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, A seçeneğindeki "anlasam" fiili dilek-şart kipiyle çekimlendiği için haber kipiyle çekimlenmiş bir fiil değildir.
Cevap A seçeneğidir.
