9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-miş" eki farklı bir görevde kullanılmıştır?
A) Ayşe dün okula gelmemiş.
B) Bu elbise çok güzel olmuş.
C) Çocuklar parkta oynamışlar.
D) Yağmur sabaha kadar yağmış.
Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bu soruda, Türkçe'deki "-miş" ekinin farklı görevlerini anlamamız isteniyor. "-miş" eki, Türkçede birden fazla görevde kullanılabilen çok yönlü bir ektir. Genellikle iki ana görevi vardır:
- Duyulan Geçmiş Zaman (Öğrenilen Geçmiş Zaman): Bir eylemin geçmişte yapıldığını, ancak konuşan kişinin bu eyleme doğrudan tanık olmadığını, olayı başkasından duyduğunu veya sonradan fark ettiğini belirtir. (Örnek: "Gelmiş", "Gitmiş")
- Sonradan Fark Etme / Gözlem: Bir durumun veya eylemin sonucunu o an fark etme, gözlemleme veya bir değişimin gerçekleştiğini belirtme. Bu kullanımda, eylem geçmişte tamamlanmış olsa da, konuşan kişi sonucu o anda gözlemleyip bir yargıya varır. (Örnek: "Çok büyümüşsün!", "Yemek pişmiş.")
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Ayşe dün okula gelmemiş.
- Buradaki "-miş" eki, Ayşe'nin okula gelmediği bilgisinin konuşmacıya başkası tarafından aktarıldığını veya konuşmacının bu durumu sonradan fark ettiğini (doğrudan görmediğini) belirtir. Bu, Duyulan Geçmiş Zaman görevidir.
- B) Bu elbise çok güzel olmuş.
- Buradaki "-muş" eki (ünsüz uyumuna göre "-miş"in farklı bir biçimi), konuşmacının elbiseyi o an gördüğünde veya giyildiğinde "güzel" hale geldiğini, bu durumu o an fark ettiğini veya gözlemlediğini belirtir. Elbisenin güzel olma durumuna geldiğini, bu değişimi o anki gözlemiyle ifade eder. Bu, Sonradan Fark Etme / Gözlem görevidir.
- C) Çocuklar parkta oynamışlar.
- Buradaki "-mış" eki, çocukların parkta oynadığı bilgisinin konuşmacıya başkası tarafından aktarıldığını veya konuşmacının bu durumu bir izden (örneğin çocukların yorgunluğundan) anladığını, kendisinin doğrudan görmediğini belirtir. Bu da Duyulan Geçmiş Zaman görevidir.
- D) Yağmur sabaha kadar yağmış.
- Buradaki "-mış" eki, yağmurun sabaha kadar yağdığı bilgisinin konuşmacıya başkası tarafından aktarıldığını veya konuşmacının bu durumu sabah kalktığında yerlerin ıslak olmasından gibi bir izden anladığını, kendisinin doğrudan yağmuru görmediğini belirtir. Bu da Duyulan Geçmiş Zaman görevidir.
Görüldüğü gibi, A, C ve D seçeneklerindeki "-miş" ekleri, bir eylemin geçmişte gerçekleştiğini ancak konuşmacının buna tanık olmadığını, olayı başkasından duyduğunu veya sonradan bir izden anladığını ifade eden Duyulan Geçmiş Zaman görevindedir.
B seçeneğindeki "-muş" eki ise, konuşmacının bir durumun (elbisenin güzel olması) o anda gerçekleştiğini veya o hale geldiğini gözlemleyerek, fark ederek ifade etme görevindedir. Bu, diğerlerinden farklı bir kullanım nüansıdır.
Cevap B seçeneğidir.
