Sevgili öğrenciler, bu soruda Orta Asya'daki ilk Türk devletlerinden birini ve onun önemli bir tarihsel rolünü anlamamız isteniyor. Soruyu adım adım inceleyelim:
- Sorunun Temel Odak Noktası: Soru, Orta Asya'da kurulan, Göktürk Kağanlığı'nın mirasını devralan bir devlete son veren ve Moğolistan'da hüküm süren bir Türk devletini arıyor. Burada "Göktürk Kağanlığı'na son veren" ifadesi, doğrudan Göktürk Kağanlığı'nı yıkmak yerine, onun ardından Moğolistan'da kurulan ve Göktürk mirasını taşıyan Uygur Kağanlığı'na son vermeyi kastediyor olabilir. Çünkü Uygurlar, İkinci Göktürk Kağanlığı'nı yıkarak kendi kağanlıklarını kurmuşlardı.
- Seçenekleri Değerlendirelim:
- B) Karluklar: Karluklar, Göktürk Kağanlığı'nın yıkılmasında rol oynamış ve daha sonra Karahanlı Devleti'nin temelini atmış önemli bir Türk boyudur. Ancak, Uygur Kağanlığı'na son veren ve Moğolistan'da hüküm süren devlet Karluklar değildir. Daha çok Batı Türkistan ve Maveraünnehir bölgelerinde etkili olmuşlardır.
- C) Oğuzlar: Oğuzlar, daha çok Hazar Denizi'nin batısı ve güneyinde, Selçuklu ve Osmanlı gibi büyük devletlerin kurucusu olmuşlardır. Soruda bahsedilen dönemde ve coğrafyada bu rolü üstlenmemişlerdir.
- D) Türgişler: Türgişler, Batı Türkistan'da (Maveraünnehir) Emevilerle mücadeleleriyle tanınan bir Türk devletidir. Göktürk Kağanlığı'nın yıkılmasında veya Uygur Kağanlığı'na son vermede doğrudan bir rolleri olmamıştır ve Moğolistan'da hüküm sürmemişlerdir.
- Doğru Cevabı İnceleyelim (A) Kırgızlar:
- Kırgızlar, Yenisey Nehri civarında yaşayan köklü bir Türk boyudur.
- 840 yılında, Moğolistan'da hüküm süren ve Göktürk Kağanlığı'nın mirasını devralan Uygur Kağanlığı'na son vermişlerdir. Bu olay, Orta Asya Türk tarihinde önemli bir dönüm noktasıdır.
- Uygur Kağanlığı'nı yıktıktan sonra, Kırgızlar Moğolistan'da kısa bir süre de olsa kendi kağanlıklarını kurarak bölgede hüküm sürmüşlerdir. Bu durum, soruda belirtilen "Moğolistan'da hüküm süren devlet" tanımına uymaktadır.
- Dolayısıyla, Göktürk Kağanlığı'nın ardından gelen büyük Türk gücüne (Uygur Kağanlığı'na) son veren ve Moğolistan'da hüküm süren devlet Kırgızlar'dır.
Bu bilgiler ışığında, soruda bahsedilen tüm özellikleri taşıyan devlet Kırgızlar'dır.
Cevap A seçeneğidir.
