Orta Asya'da kurulan ilk Türk devletlerinden biri olan ve Göktürk Kağanlığı'nın yıkılmasından sonra kurulan, aynı zamanda "Orhun Yazıtları"nı diken devlet hangisidir?
A) Uygur Devleti
B) İkinci Göktürk Kağanlığı
C) Asya Hun İmparatorluğu
D) Avarlar
Sevgili öğrenciler, bu soruyu doğru cevaplamak için Orta Asya Türk devletlerinin kronolojisini ve önemli kültürel miraslarını bilmemiz gerekiyor. Sorudaki ipuçlarını adım adım inceleyelim:
- "Orta Asya'da kurulan ilk Türk devletlerinden biri" ifadesi, genel bir çerçeve çiziyor. Bu, seçeneklerdeki tüm devletler için geçerli olabilir ancak diğer ipuçları daha belirleyici olacaktır.
- "Göktürk Kağanlığı'nın yıkılmasından sonra kurulan" ifadesi çok önemli bir zaman dilimi belirtiyor. Bu, Birinci Göktürk Kağanlığı'nın Çin egemenliğine girmesinden sonraki dönemi işaret eder.
- "Aynı zamanda 'Orhun Yazıtları'nı diken devlet" ise sorunun en kilit ipucudur. Orhun Yazıtları, Türk tarihinin ve edebiyatının en önemli anıtlarıdır ve belirli bir devletle özdeşleşmiştir.
Şimdi seçenekleri bu bilgiler ışığında değerlendirelim:
- A) Uygur Devleti: Uygur Devleti, İkinci Göktürk Kağanlığı'nın yıkılmasından sonra kurulmuştur. Yani "Göktürk Kağanlığı'nın yıkılmasından sonra kurulma" şartını karşılasa da, Orhun Yazıtları'nı diken devlet değildir. Orhun Yazıtları, Uygur döneminden daha önce dikilmiştir.
- B) İkinci Göktürk Kağanlığı: Bu devlet, Birinci Göktürk Kağanlığı'nın yıkılmasından (Çin egemenliğine girmesinden) sonra, Kutluk Kağan önderliğinde bağımsızlık mücadelesi verilerek kurulmuştur. Bu nedenle "Göktürk Kağanlığı'nın yıkılmasından sonra kurulan" şartını tam olarak karşılar. En önemlisi, Bilge Kağan, Kül Tigin ve Tonyukuk adına dikilen Orhun Yazıtları, bu devlet dönemine aittir. Bu devlet, Türk adını ilk kez devlet ismi olarak kullanan ve Türk tarihinin en önemli yazılı belgelerini bırakan devlettir. Tüm ipuçlarını eksiksiz karşılamaktadır.
- C) Asya Hun İmparatorluğu: Asya Hun İmparatorluğu, Türk tarihinin bilinen ilk büyük devletidir ve Göktürk Kağanlığı'ndan çok daha önce kurulmuştur. Dolayısıyla "Göktürk Kağanlığı'nın yıkılmasından sonra kurulan" şartını kesinlikle karşılamaz. Ayrıca Orhun Yazıtları da onlara ait değildir.
- D) Avarlar: Avarlar, Göktürk Kağanlığı ile çağdaş veya onlardan önce yaşamış bir Türk boyu/devletidir. Hatta Göktürkler, Avarlara karşı mücadele ederek kendi devletlerini kurmuşlardır. Bu nedenle "Göktürk Kağanlığı'nın yıkılmasından sonra kurulan" şartını karşılamazlar. Orhun Yazıtları da Avarlara ait değildir.
Yukarıdaki değerlendirmeler sonucunda, soruda verilen tüm özellikleri karşılayan devletin İkinci Göktürk Kağanlığı olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
