Hangi cümlede diğerlerinden farklı bir anlam ilişkisi vardır?
A) İşe gitmek üzere evden çıktı.
B) Konuyu anlamak için tekrar etti.
C) Zayıflamak maksadıyla diyet yapıyor.
D) Yağmur yağınca maç iptal oldu.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda bizden, cümleler arasındaki anlam ilişkilerinden farklı olanı bulmamız isteniyor. Türkçede sıkça karşılaştığımız iki temel anlam ilişkisi vardır: Amaç-Sonuç ve Neden-Sonuç ilişkileri. Gelin, bu iki ilişkiyi ve seçenekleri tek tek inceleyelim:
- Amaç-Sonuç İlişkisi: Bir eylemin hangi hedefle, hangi maksatla yapıldığını gösterir. "Hangi amaçla?" sorusuna cevap verir. Amaç henüz gerçekleşmemiştir, bir hedeftir. Genellikle "-mek için", "-mek üzere", "-mek maksadıyla" gibi yapılarla kurulur.
- Neden-Sonuç İlişkisi: Bir eylemin veya durumun hangi sebeple, hangi gerekçeyle gerçekleştiğini gösterir. "Hangi nedenle?", "Niçin?" sorularına cevap verir. Neden (sebep) gerçekleşmiştir ve bir sonucun ortaya çıkmasına yol açmıştır. Genellikle "-dığı için", "-den dolayı", "-ınca", "-dığından" gibi yapılarla kurulur.
Şimdi seçenekleri bu bilgiler ışığında inceleyelim:
- A) İşe gitmek üzere evden çıktı.
- Burada "işe gitmek üzere" ifadesi, evden çıkmanın amacını belirtir. Yani, evden çıkmanın amacı işe gitmektir. İşe gitme eylemi henüz gerçekleşmemiştir, bir hedeftir. Bu bir Amaç-Sonuç ilişkisidir. (Hangi amaçla evden çıktı? İşe gitmek amacıyla.)
- B) Konuyu anlamak için tekrar etti.
- "Konuyu anlamak için" ifadesi, tekrar etme eyleminin amacını gösterir. Tekrar etmenin amacı konuyu anlamaktır. Konuyu anlama eylemi henüz gerçekleşmemiştir, bir hedeftir. Bu da bir Amaç-Sonuç ilişkisidir. (Hangi amaçla tekrar etti? Konuyu anlamak amacıyla.)
- C) Zayıflamak maksadıyla diyet yapıyor.
- "Zayıflamak maksadıyla" ifadesi, diyet yapmanın amacını belirtir. Diyet yapmanın amacı zayıflamaktır. Zayıflama eylemi henüz gerçekleşmemiştir, bir hedeftir. Bu da bir Amaç-Sonuç ilişkisidir. (Hangi amaçla diyet yapıyor? Zayıflamak amacıyla.)
- D) Yağmur yağınca maç iptal oldu.
- Burada "yağmur yağınca" ifadesi, maçın iptal olmasının nedenini (sebebini) belirtir. Yağmur yağma eylemi gerçekleşmiştir ve bu durum maçın iptal olmasına yol açmıştır. Bu bir Neden-Sonuç ilişkisidir. (Maç niçin iptal oldu? Yağmur yağdığı için.)
Gördüğümüz gibi A, B ve C seçeneklerinde eylemlerin bir amacı varken, D seçeneğinde bir eylemin (maçın iptal olması) bir nedeni (yağmur yağması) belirtilmiştir. Bu nedenle D seçeneğindeki anlam ilişkisi diğerlerinden farklıdır.
Cevap D seçeneğidir.
