Kip kayması örnekleri Test 1

4. "Müdür bey, yarınki sunum için hazırlıklarımızı tamamladık." cümlesindeki kip kaymasının benzeri aşağıdakilerin hangisinde vardır?

A) Her pazar ailece pikniğe gidiyoruz.
B) Gelecek hafta bu projeyi bitiriyoruz.
C) Dün akşam çok güzel bir rüya görüyorum.
D) Sabahları erken kalkmayı hiç sevmem.

Merhaba sevgili öğrenciler,

Bu soruda, Türkçede sıkça karşılaştığımız "kip kayması" (anlam kayması) konusunu ele alacağız. Kip kayması, bir fiilin çekimlendiği kipin (zaman veya dilek kipi) cümlede ifade ettiği anlam veya zamanla uyuşmaması durumudur. Yani, kullanılan kip ile kastedilen zaman veya anlam farklıdır.

• Adım 1: Soru kökündeki cümleyi inceleyelim.

  "Müdür bey, yarınki sunum için hazırlıklarımızı tamamladık."

  • Bu cümlede "yarınki sunum" ifadesi, eylemin gelecekte gerçekleşeceğini gösterir. Yani, kastedilen zaman gelecek zamandır.
  • Ancak fiilimiz "tamamladık" (-dı ekiyle) geçmiş zaman kipiyle çekimlenmiştir.
  • Burada, gelecek zamanı ifade eden bir durum için geçmiş zaman kipi kullanılmıştır. Bu, hazırlıkların gelecekteki bir olay için *şu an itibarıyla bittiğini ve hazır olunduğunu* kesin bir dille belirtmek amacıyla yapılan bir kip kaymasıdır. Gelecek zaman yerine geçmiş zaman kullanılarak bir kip kayması yapılmıştır.
• Adım 2: Seçenekleri tek tek inceleyelim ve kip kayması olup olmadığını, varsa türünü belirleyelim.
  • A) Her pazar ailece pikniğe gidiyoruz.
    • "Her pazar" ifadesi, eylemin her zaman tekrarlandığını, yani geniş zamanı ifade eder.
    • "gidiyoruz" fiili ise şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiştir.
    • Burada, geniş zamanı ifade eden bir durum için şimdiki zaman kipi kullanılmıştır. Bu da bir kip kaymasıdır (Geniş zaman yerine şimdiki zaman).
  • B) Gelecek hafta bu projeyi bitiriyoruz.
    • "Gelecek hafta" ifadesi, eylemin gelecekte gerçekleşeceğini gösterir. Yani, kastedilen zaman gelecek zamandır.
    • "bitiriyoruz" fiili ise şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiştir.
    • Burada, gelecek zamanı ifade eden bir durum için şimdiki zaman kipi kullanılmıştır. Bu tür kullanım, gelecekteki bir eylemin kesinleşmiş bir plan olduğunu veya yakın gelecekte mutlaka gerçekleşeceğini vurgulamak amacıyla yapılır. Bu da bir kip kaymasıdır (Gelecek zaman yerine şimdiki zaman).
  • C) Dün akşam çok güzel bir rüya görüyorum.
    • "Dün akşam" ifadesi, eylemin geçmişte gerçekleştiğini gösterir. Yani, kastedilen zaman geçmiş zamandır.
    • "görüyorum" fiili ise şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiştir.
    • Burada, geçmiş zamanı ifade eden bir durum için şimdiki zaman kipi kullanılmıştır. Bu, genellikle hikaye anlatımında olayı daha canlı ve okuyucuya/dinleyiciye daha yakın hissettirmek için kullanılır (tarihi şimdiki zaman). Bu da bir kip kaymasıdır (Geçmiş zaman yerine şimdiki zaman).
  • D) Sabahları erken kalkmayı hiç sevmem.
    • "Sabahları" ifadesi, eylemin her zaman tekrarlandığını, yani geniş zamanı ifade eder.
    • "sevmem" fiili ise geniş zaman kipiyle çekimlenmiştir.
    • Burada, zaman ifadesi ile fiilin kipi arasında bir uyumsuzluk yoktur. Kip kayması bulunmamaktadır.
• Adım 3: Soru kökündeki kip kayması ile seçeneklerdeki kip kaymalarını karşılaştıralım.
  • Soru kökündeki cümlede: Gelecek zaman (yarınki sunum) için geçmiş zaman (tamamladık) kullanılmıştır. Amaç, gelecekteki bir durum için *şu anki kesinliği* vurgulamaktır.
  • B seçeneğindeki cümlede: Gelecek zaman (gelecek hafta) için şimdiki zaman (bitiriyoruz) kullanılmıştır. Amaç, gelecekteki bir eylemin *kesinleşmiş bir plan veya niyet* olduğunu vurgulamaktır.
  • Her iki durumda da, *gelecek zamanı ifade eden bir eylem veya durum için gelecek zaman kipi dışında bir kip kullanılmıştır*. Soru kökünde geçmiş zaman, B seçeneğinde ise şimdiki zaman kullanılarak gelecek zaman anlamı verilmiştir. Bu, her iki cümlenin de gelecek zaman anlamını farklı bir kiple ifade etmesi bakımından benzer bir kip kayması türüdür.

Bu nedenle, soru kökündeki kip kaymasının benzeri B seçeneğinde bulunmaktadır.

Cevap B seçeneğidir.