Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil, di'li geçmiş zamanın hikâyesi kullanılmıştır?
A) O zamanlar çok gençmişim.
B) Dün seni aramıştım.
C) Çocukken burada oynardık.
D) Keşke gelseydin.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, Türkçedeki "ek fiil"in önemli bir kullanımını, yani "di'li geçmiş zamanın hikâyesi"ni bulmamız isteniyor. Gelin, bu kavramı adım adım inceleyelim ve doğru cevabı birlikte bulalım.
- Ek Fiil (İmek): Türkçede isimleri veya fiilleri yüklem yapan, ya da fiillere gelerek birleşik zamanlı fiiller oluşturan yardımcı bir fiildir. Ek fiilin dört çekimi vardır:
- Ek Fiilin Geniş Zamanı: (öğrenci-y-im, güzel-dir)
- Ek Fiilin Di'li Geçmiş Zamanı (Hikâyesi): (öğrenci-y-di-m, güzel-di)
- Ek Fiilin Miş'li Geçmiş Zamanı (Rivayeti): (öğrenci-y-miş-im, güzel-miş)
- Ek Fiilin Şartı: (öğrenci-y-se-m, güzel-se)
- "Di'li Geçmiş Zamanın Hikâyesi" Ne Demektir?
- Bu ifade, birleşik zamanlı fiillerden birini anlatır. Genellikle "öğrenilen geçmiş zamanın hikâyesi" olarak da bilinir ve "past perfect" (miştili geçmiş zaman) anlamına gelir.
- Yapısı şöyledir: Fiil Kökü/Gövdesi + -mış/-miş/-muş/-müş (öğrenilen geçmiş zaman eki) + -tı/-ti/-tu/-tü (ek fiilin di'li geçmiş zamanı / hikâye eki) + Şahıs Eki.
- Yani, bir eylemin geçmişte başka bir eylemden daha önce gerçekleştiğini veya geçmişte yaşanmış bir olayın hikâye edildiğini belirtir.
- Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) O zamanlar çok gençmişim.
- Yüklem: gençmişim (genç-miş-im)
- Burada "genç" bir isimdir. "-miş" eki, ek fiilin miş'li geçmiş zamanıdır (rivayeti). Yani "ek fiilin rivayeti" kullanılmıştır.
- B) Dün seni aramıştım.
- Yüklem: aramıştım (ara-mış-tı-m)
- Fiil: "aramak"
- "-mış" eki, fiilin öğrenilen geçmiş zaman ekidir.
- "-tı" eki, ek fiilin di'li geçmiş zamanıdır (hikâyesi).
- Bu yapı, tam olarak "öğrenilen geçmiş zamanın hikâyesi"ni (di'li geçmiş zamanın hikâyesi) oluşturur. Yani arama eylemi geçmişte gerçekleşmiş ve bu durum hikâye edilmektedir.
- C) Çocukken burada oynardık.
- Yüklem: oynardık (oyna-r-dı-k)
- Fiil: "oynamak"
- "-r" eki, fiilin geniş zaman ekidir.
- "-dı" eki, ek fiilin di'li geçmiş zamanıdır (hikâyesi).
- Bu yapı, "geniş zamanın hikâyesi"ni oluşturur.
- D) Keşke gelseydin.
- Yüklem: gelseydin (gel-se-y-di-n)
- Fiil: "gelmek"
- "-se" eki, fiilin şart kipi ekidir.
- "-y" kaynaştırma harfidir.
- "-di" eki, ek fiilin di'li geçmiş zamanıdır (hikâyesi).
- Bu yapı, "şart kipinin hikâyesi"ni oluşturur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "ek fiil, di'li geçmiş zamanın hikâyesi" yapısının B seçeneğindeki "aramıştım" kelimesinde bulunduğunu görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
