"Bu soruyu çözebilecekti ama zamanı yetmedi." cümlesindeki birleşik zamanlı fiilin zamanı nedir?
A) Geleceğin geçmiş zamanı
B) Şimdiki zamanın hikâyesi
C) Geniş zamanın rivayeti
D) Görülen geçmiş zamanın hikâyesi
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruyu çözmek için, verilen cümledeki birleşik zamanlı fiili dikkatlice incelememiz gerekiyor. Haydi adım adım ilerleyelim:
- Öncelikle, cümlemizdeki birleşik zamanlı fiili bulalım: "Bu soruyu çözebilecekti ama zamanı yetmedi." cümlesindeki birleşik zamanlı fiil "çözebilecekti" kelimesidir.
- Şimdi bu fiili eklerine ayırarak inceleyelim:
- "çöz-": Fiilin köküdür. (Çözmek eylemi)
- "-ebil-": Yeterlilik fiilidir. Fiile "yapabilme, edebilme" anlamı katar. Bu durumda "çözebilmek" olur.
- "-ecek": Gelecek zaman ekidir. Bu ekle fiilimiz "çözebilecek" (gelecekte çözebilecek) anlamına gelir.
- "-ti": Görülen geçmiş zaman (hikâye) ekidir. Bu ek, "-idi" ekinin fiile bitişmiş halidir ve eylemin geçmişte yapıldığını veya gerçekleştiğini kesin olarak belirtir.
- Gördüğümüz gibi, fiilimiz önce gelecek zaman eki (-ecek) almış, ardından görülen geçmiş zaman (hikâye) eki (-ti) almıştır.
- Türkçede birleşik zamanlı fiiller, iki farklı zaman ekinin bir araya gelmesiyle oluşur. İlk zaman eki fiilin ana zamanını, ikinci zaman eki ise bu ana zamanın hangi kipte (hikâye, rivayet, şart) anlatıldığını belirtir.
- Bu durumda, "çözebilecekti" fiili, "gelecek zaman" üzerine "görülen geçmiş zaman (hikâye)" eklenmesiyle oluşmuştur. Yani, "gelecek zamanın hikâyesi"dir.
- Seçeneklere baktığımızda:
- A) Geleceğin geçmiş zamanı: Bu ifade, "gelecek zamanın hikâyesi" ile aynı anlama gelir. Yani, gelecekte olması beklenen bir durumun geçmişte kaldığını veya gerçekleşmediğini ifade eder. Cümledeki anlam da tam olarak budur: "O soruyu çözme yeteneği vardı ve gelecekte çözecekti (ama çözemedi çünkü zamanı yetmedi)."
- B) Şimdiki zamanın hikâyesi: Fiil "çözüyordu" şeklinde olurdu.
- C) Geniş zamanın rivayeti: Fiil "çözermiş" şeklinde olurdu.
- D) Görülen geçmiş zamanın hikâyesi: Bu, tek bir zaman kipidir ve "çözdü" şeklinde olurdu.
Bu nedenle, "çözebilecekti" fiilinin zamanı "gelecek zamanın hikâyesi" veya diğer adıyla "geleceğin geçmiş zamanı"dır.
Cevap A seçeneğidir.
