de bağlacı ve de eki arasındaki fark 3. sınıf Test 1

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de" bağlaç olarak kullanılmıştır?

A) Okulda yeni kurallar var.
B) Ayşe de bizimle sinemaya gelecek.
C) Evdeki hesap çarşıya uymadı.
D) Bahçedeki çiçekler solmuş.

Bugünkü sorumuzda Türkçe dil bilgisi kurallarından çok önemli bir konuyu, "de" bağlacının kullanımını inceleyeceğiz. "De" bazen bir bağlaç olarak ayrı yazılırken, bazen de bir ek olarak kelimeye bitişik yazılır. Bu ayrımı doğru yapmak, hem yazım kuralları hem de anlam bütünlüğü açısından çok önemlidir.

Şimdi, "de" bağlacı ile "de" ekinin temel farklarını hatırlayalım:

• Bağlaç olan "de": Her zaman ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz, sadece vurgu veya "dahil etme" anlamı kaybolur. Genellikle "dahi", "bile", "ayrıca" anlamlarını katar.
• Ek olan "de" (bulunma hâl eki): Kelimeye bitişik yazılır (-da, -de, -ta, -te şeklinde). Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur veya tamamen değişir. "Nerede?", "Kimde?", "Ne zaman?" gibi sorulara cevap verir, bulunma veya zaman anlamı katar.

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Okulda yeni kurallar var.

  Buradaki "-da" eki, "okul" kelimesine bitişik yazılmıştır. "Nerede yeni kurallar var?" sorusuna "okulda" cevabını verir. Bu bir bulunma hâl ekidir. Cümleden çıkarıldığında ("Okul yeni kurallar var.") anlam bozulur. Bu nedenle, A seçeneğindeki "-da" bir ek olup bağlaç değildir.

• B) Ayşe de bizimle sinemaya gelecek.

  Buradaki "de" kelimesinden ayrı yazılmıştır. Cümleden çıkarıp okuyalım: "Ayşe bizimle sinemaya gelecek." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "Ayşe'nin de diğerleri gibi geleceği" anlamı kayboluyor. "Ayşe de" ifadesi, "Ayşe bile", "Ayşe dahi" veya "Ayşe de diğerleri gibi" anlamlarını taşır. Bu özellikleriyle B seçeneğindeki "de" bir bağlaçtır.

• C) Evdeki hesap çarşıya uymadı.

  Buradaki "-deki" eki, "ev" kelimesine bitişik yazılmıştır. "Hangi hesap?" sorusuna "evdeki hesap" cevabını verir. Bu, bir sıfat yapan ektir. Cümleden çıkarıldığında ("Ev hesap çarşıya uymadı.") anlam tamamen bozulur. Bu nedenle, C seçeneğindeki "-deki" bir ek olup bağlaç değildir.

• D) Bahçedeki çiçekler solmuş.

  Buradaki "-deki" eki, "bahçe" kelimesine bitişik yazılmıştır. "Hangi çiçekler?" sorusuna "bahçedeki çiçekler" cevabını verir. Bu da bir sıfat yapan ektir. Cümleden çıkarıldığında ("Bahçe çiçekler solmuş.") anlam tamamen bozulur. Bu nedenle, D seçeneğindeki "-deki" bir ek olup bağlaç değildir.

Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "de"nin ayrı yazıldığı, cümleden çıkarıldığında anlamı bozmadığı ve "dahi" anlamı kattığı tek seçenek B seçeneğidir.

Cevap B seçeneğidir.