Günlük hayatta gerçekleşen bazı olaylar şunlardır:
• Kibritin yanması
• Fotosentez olayı
• Demirin paslanması
• Tuzun suda çözünmesi
Bu olaylardan hangileri ekzotermik tepkimelere örnek olarak verilebilir?
A) Yalnız kibritin yanması
B) Kibritin yanması ve demirin paslanması
C) Fotosentez ve tuzun suda çözünmesi
D) Kibritin yanması, demirin paslanması ve tuzun suda çözünmesi
Sevgili öğrenciler, bu soruda günlük hayatta karşılaştığımız bazı olayların kimyasal tepkime türlerinden hangisine girdiğini, yani ekzotermik olup olmadığını anlamamız isteniyor. Öncelikle "ekzotermik tepkime" ne demek, onu hatırlayalım:
- Ekzotermik Tepkime: Gerçekleşirken dışarıya ısı veren, yani ortamın sıcaklığını artıran tepkimelerdir. "Ekzo" ön eki "dışarı", "termik" ise "ısı" anlamına gelir.
- Endotermik Tepkime: Gerçekleşirken dışarıdan ısı alan, yani ortamın sıcaklığını düşüren tepkimelerdir. "Endo" ön eki "içeri" anlamına gelir.
Şimdi verilen olayları tek tek inceleyelim:
- Kibritin yanması:
- Kibrit yandığında ısı ve ışık yaydığını hepimiz biliriz. Bu, yanma tepkimelerinin tipik bir özelliğidir.
- Isı açığa çıktığı için, kibritin yanması ekzotermik bir tepkimedir.
- Fotosentez olayı:
- Fotosentez, bitkilerin güneş ışığı enerjisini kullanarak karbondioksit ve suyu besine dönüştürme sürecidir.
- Bu süreç, dışarıdan (güneşten) enerji (ısı) aldığı için endotermik bir tepkimedir.
- Demirin paslanması:
- Demirin paslanması, demirin oksijen ve su ile yavaşça tepkimeye girerek demir oksit (pas) oluşturmasıdır. Bu aslında çok yavaş gerçekleşen bir yanma tepkimesidir.
- Her ne kadar kibritin yanması kadar belirgin olmasa da, paslanma olayı sırasında da dışarıya ısı verilir. Bu ısı değişimi genellikle fark edilemeyecek kadar yavaş ve küçük miktarlarda olsa da, kimyasal olarak ekzotermik bir tepkimedir.
- Tuzun suda çözünmesi:
- Tuzun suda çözünmesi bir fiziksel değişim gibi görünse de, aslında iyonlar ve su molekülleri arasında yeni etkileşimler oluştuğu için enerji değişimi içeren bir süreçtir.
- Bazı tuzlar suda çözünürken ısı verir (ekzotermik, örneğin kalsiyum klorür), bazıları ısı alır (endotermik, örneğin sodyum klorür - sofra tuzu), bazıları ise çok az ısı değişimi gösterir.
- Genel olarak "tuzun suda çözünmesi" ifadesi, her zaman belirgin bir ekzotermik tepkimeyi temsil etmez. Soru, net ekzotermik örnekler aradığı için, bu olay diğerleri kadar kesin bir ekzotermik örnek değildir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, belirgin bir şekilde ekzotermik tepkimeye örnek olarak verilebilecek olaylar kibritin yanması ve demirin paslanmasıdır.
Bu durumda doğru seçenek, kibritin yanması ve demirin paslanmasını içeren seçenektir.
Cevap B seçeneğidir.
