Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "gerçek özne" kullanılmıştır?
A) Yarın pikniğe gidilecek.
B) Bu konu uzun uzun tartışıldı.
C) Çocuklar bahçede top oynuyor.
D) Dün gece çok güzel uyundu.
Sevgili öğrenciler, bu soruda "gerçek özne" kavramını anlamamız gerekiyor. Gerçek özne, bir cümlede yüklemin bildirdiği işi, oluşu veya durumu bizzat yapan varlıktır. Yükleme "Kim?" veya "Ne?" sorularını sorduğumuzda aldığımız cevap, gerçek özneyi gösterir.
- A) Yarın pikniğe gidilecek.
- Bu cümlede yüklem "gidilecek" fiilidir. "Kim gidilecek?" veya "Ne gidilecek?" sorularına doğrudan cevap veren bir kelime yoktur. Fiil, edilgen (pasif) çatılıdır ve işi yapan belli değildir. Bu tür cümlelerde gerçek özne bulunmaz, eylem genel bir durumu ifade eder.
- B) Bu konu uzun uzun tartışıldı.
- Bu cümlede yüklem "tartışıldı" fiilidir. "Ne tartışıldı?" sorusuna "bu konu" cevabını alırız. Ancak "bu konu" tartışma işini yapan değil, tartışma işinden etkilenen varlıktır. Yani, "bu konu" tartışma eylemini bizzat gerçekleştirmemiştir; başkaları tarafından tartışılmıştır. Bu tür öznelere "sözde özne" denir. Gerçek özne değildir.
- C) Çocuklar bahçede top oynuyor.
- Bu cümlede yüklem "oynuyor" fiilidir. "Kim oynuyor?" diye sorduğumuzda "Çocuklar" cevabını alırız. "Çocuklar" kelimesi, oynama eylemini bizzat gerçekleştiren varlıklardır. Dolayısıyla "Çocuklar" bu cümlenin gerçek öznesidir.
- D) Dün gece çok güzel uyundu.
- Bu cümlede yüklem "uyundu" fiilidir. "Kim uyundu?" veya "Ne uyundu?" sorularına doğrudan cevap veren bir kelime yoktur. Fiil, edilgen (pasif) çatılıdır ve işi yapan belli değildir. Tıpkı A seçeneğindeki gibi, bu da gerçek öznesi olmayan, eylemin genel bir durumu ifade ettiği bir cümledir.
Bu açıklamalar ışığında, eylemi bizzat gerçekleştiren öznenin bulunduğu tek cümle C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
