🎓 Göller ve oluşumlarına göre göl çeşitleri Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, göllerin genel özelliklerini, oluşum şekillerine göre sınıflandırılmasını ve başlıca göl türlerini anlamanıza yardımcı olacaktır. Testte başarılı olmanız için temel bilgileri içermektedir.
📌 Göllerin Genel Özellikleri 🏞️
Göller, karalar üzerindeki çanaklarda birikmiş durgun su kütleleridir. Oluşumları, büyüklükleri ve su özelliklerine göre çeşitlilik gösterirler.
- Göl suları tatlı, tuzlu veya sodalı olabilir.
- Göller, bulundukları bölgenin iklimini etkilerler.
- Ekosistem için önemli yaşam alanlarıdır.
⚠️ Dikkat: Gölün büyüklüğü, deniz seviyesinden yüksekliği ve derinliği gibi faktörler, suyun sıcaklığını ve oksijen seviyesini etkiler.
📌 Tektonik Göller 🌍
Yer kabuğundaki kırılma ve çökmeler sonucu oluşan çukurlarda suların birikmesiyle meydana gelirler. Genellikle derin ve büyük göllerdir.
- Doğu Afrika'daki Tanganyika Gölü ve Baykal Gölü tektonik göllere örnektir.
- Türkiye'deki tektonik göllere örnek olarak Van Gölü, Tuz Gölü ve Beyşehir Gölü verilebilir.
💡 İpucu: Tektonik hareketler sonucu oluşan göller, genellikle fay hatları üzerinde bulunurlar.
📌 Volkanik Göller 🌋
Volkanik patlamalar sonucu oluşan krater, kaldera veya maar çukurlarında suların birikmesiyle oluşurlar.
- Krater gölleri, volkan konisinin tepesindeki çukurlarda oluşur.
- Kaldera gölleri, büyük volkanik patlamalar sonucu oluşan geniş çukurlarda oluşur.
- Maar gölleri, gaz patlamaları sonucu oluşan çukurlarda oluşur.
- Türkiye'deki Nemrut Krater Gölü ve Meke Gölü volkanik göllere örnektir.
⚠️ Dikkat: Volkanik göllerin suları genellikle mineral bakımından zengindir.
📌 Buzul Gölleri (Sirk ve Moren Gölleri) 🧊
Buzulların aşındırması veya biriktirmesi sonucu oluşan çukurlarda suların birikmesiyle meydana gelirler.
- Sirk gölleri, buzulların aşındırmasıyla oluşan çukurlarda oluşur (buz yalağı).
- Moren gölleri, buzul morenlerinin (buzul tortuları) önünü kapatmasıyla oluşur.
- Kanada ve İskandinavya'da yaygın olarak bulunurlar.
💡 İpucu: Buzul gölleri genellikle yüksek dağlık bölgelerde bulunurlar.
📌 Set Gölleri 🏞️
Doğal setlerin (heyelan, alüvyon, lav, kıyı kordonu) bir akarsuyun önünü kapatmasıyla oluşurlar.
- Heyelan set gölleri, heyelan sonucu oluşan toprak veya kaya kütlelerinin bir vadiyi kapatmasıyla oluşur.
- Alüvyon set gölleri, akarsuların taşıdığı alüvyonların bir vadiyi kapatmasıyla oluşur.
- Lav set gölleri, volkanik lav akıntılarının bir vadiyi kapatmasıyla oluşur.
- Kıyı set gölleri (lagünler), kıyı kordonlarının bir koyu kapatmasıyla oluşur.
- Türkiye'deki Abant Gölü ve Tortum Gölü heyelan set göllerine örnektir.
⚠️ Dikkat: Set göllerinin ömrü, seti oluşturan malzemenin dayanıklılığına bağlıdır. Zamanla set yıkılabilir ve göl ortadan kalkabilir.
📌 Karstik Göller 💧
Kalkerli arazilerde, kireçtaşının erimesi sonucu oluşan çukurlarda suların birikmesiyle meydana gelirler.
- Obruk gölleri, yer altı sularının kalkeri eritmesiyle oluşan obrukların suyla dolmasıyla oluşur.
- Polye gölleri, karstik ovalarda (polye) suların birikmesiyle oluşur.
- Türkiye'deki Salda Gölü karstik göllere örnektir.
💡 İpucu: Karstik göllerin suları genellikle kireç bakımından zengindir.
