Kanda oksijen taşınması fiziksel çözünme ve kimyasal bağlanma şeklinde gerçekleşir. Oksijenin kanda çözünmüş halde bulunan kısmı basınçla doğru orantılıdır. Yüksek rakımlara çıkıldığında atmosfer basıncı azalır ve kanda çözünmüş oksijen miktarı düşer.
Bu bilgiye dayanarak aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?
A) Oksijenin kanda çözünürlüğü endotermiktir
B) Oksijenin kanda çözünürlüğü Henry Yasası'na uyar
C) Oksijenin kanda çözünürlüğü sıcaklıkla artar
D) Oksijenin kanda çözünürlüğü hemoglobin miktarına bağlıdır
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, kanda oksijenin nasıl taşındığına dair önemli bir bilgi verilmiş ve bu bilgiden yola çıkarak doğru bir çıkarım yapmamız isteniyor. Hadi soruyu adım adım inceleyelim ve doğru cevaba birlikte ulaşalım.
- Sorudaki Ana Bilgiyi Anlayalım:
- Soruda deniyor ki, "Oksijenin kanda çözünmüş halde bulunan kısmı basınçla doğru orantılıdır."
- Bu bilginin doğruluğunu pekiştiren bir örnek de verilmiş: "Yüksek rakımlara çıkıldığında atmosfer basıncı azalır ve kanda çözünmüş oksijen miktarı düşer."
- Yani, basınç artarsa çözünmüş oksijen miktarı artar, basınç azalırsa çözünmüş oksijen miktarı azalır. Bu, tam olarak bir "doğru orantı" ilişkisidir.
- Seçenekleri Tek Tek Değerlendirelim:
- A) Oksijenin kanda çözünürlüğü endotermiktir:
- Endotermik çözünme, çözünürlüğün sıcaklık arttıkça arttığı anlamına gelir. Ancak soruda sıcaklıkla ilgili hiçbir bilgi verilmemiştir. Sadece basınçtan bahsedilmiştir. Bu nedenle bu yargıya ulaşılamaz.
- B) Oksijenin kanda çözünürlüğü Henry Yasası'na uyar:
- Henry Yasası, sabit sıcaklıkta bir gazın bir sıvıdaki çözünürlüğünün, o gazın kısmi basıncıyla doğru orantılı olduğunu ifade eder. Matematiksel olarak bu ilişki $C = kP$ şeklinde gösterilir; burada $C$ çözünürlük, $P$ gazın kısmi basıncı ve $k$ ise Henry sabiti olarak bilinir.
- Soruda verilen "Oksijenin kanda çözünmüş halde bulunan kısmı basınçla doğru orantılıdır" ifadesi, Henry Yasası'nın tanımıyla birebir örtüşmektedir. Bu yasa, gazların sıvılardaki çözünürlüğünü basınçla ilişkilendirir.
- Bu nedenle, verilen bilgi doğrudan Henry Yasası'nı işaret etmektedir.
- C) Oksijenin kanda çözünürlüğü sıcaklıkla artar:
- Bu seçenek de A seçeneği gibi sıcaklıkla ilgili bir iddiadır. Soruda sıcaklığın çözünürlük üzerindeki etkisi hakkında hiçbir bilgi yoktur. Genellikle gazların sıvılardaki çözünürlüğü sıcaklık arttıkça azalır (ekzotermik çözünme), ancak sorudaki bilgi bu konuda bir çıkarım yapmamıza izin vermez.
- D) Oksijenin kanda çözünürlüğü hemoglobin miktarına bağlıdır:
- Soruda oksijenin hem fiziksel çözünme hem de kimyasal bağlanma (hemoglobin ile) şeklinde taşındığı belirtilmiştir. Ancak anahtar bilgi, "çözünmüş halde bulunan kısmın" basınçla ilişkisi üzerinedir. Çözünmüş oksijen, hemoglobinle bağlanmamış, serbest haldeki oksijendir.
- Hemoglobin miktarı, oksijenin *kimyasal olarak bağlı* kısmını ve dolayısıyla toplam taşınan oksijen miktarını etkiler, ancak *çözünmüş* kısmın basınçla olan doğru orantılı ilişkisini açıklamaz. Soruda hemoglobin miktarı hakkında da bir bilgi verilmemiştir. Bu nedenle bu yargıya ulaşılamaz.
- Sonuç:
- Soruda verilen "Oksijenin kanda çözünmüş halde bulunan kısmı basınçla doğru orantılıdır" bilgisi, gazların sıvılardaki çözünürlüğünü basınçla ilişkilendiren Henry Yasası'nın temel prensibidir. Bu nedenle, verilen bilgiye dayanarak Henry Yasası'na ulaşılabileceği sonucuna varırız.
Cevap B seçeneğidir.
