Tarihi kaynakların sınıflandırılması Test 1

Tarih öğretmeni sınıfa İstanbul'un fethi hakkında yazılmış günümüz bir akademik kitap getiriyor. Bu kitapta yazar, fetihle ilgili çeşitli arşiv belgelerini ve dönemin tanıklarının anlatımlarını bir araya getirerek yorumlamıştır.
Bu akademik kitap tarihi kaynak türleri açısından nasıl sınıflandırılır?

A) Birinci el kaynak
B) Yazısız kaynak
C) Sözlü kaynak
D) İkinci el kaynak

• Tarih araştırmalarında kaynaklar, olaylara olan yakınlıklarına ve oluşturulma zamanlarına göre farklı türlere ayrılır. Bu ayrım, bir bilginin güvenilirliğini ve doğrudanlığını anlamak için çok önemlidir.
• Birinci el kaynak (Primary source): Olayın yaşandığı döneme ait, olayı doğrudan yaşayan veya gözlemleyen kişiler tarafından oluşturulmuş orijinal belgeler, eserler veya anlatımlardır. Örneğin, İstanbul'un fethiyle ilgili dönemin resmi kayıtları, mektuplar, günlükler, fermanlar veya tanıkların kendi ağızlarından yazılmış ilk anlatımlar birinci el kaynaklardır. Kitapta bahsedilen "arşiv belgeleri" ve "dönemin tanıklarının anlatımları" birinci el kaynaklara örnektir.
• İkinci el kaynak (Secondary source): Birinci el kaynakları inceleyerek, yorumlayarak, analiz ederek veya sentezleyerek oluşturulmuş, olaydan sonra yazılmış eserlerdir. Bu tür kaynaklar, genellikle uzmanlar veya tarihçiler tarafından kaleme alınır ve birinci el kaynaklara dayanarak bir konuyu açıklar veya değerlendirir.
• Soruya dönecek olursak, tarih öğretmeni sınıfa "İstanbul'un fethi hakkında yazılmış günümüz bir akademik kitap" getiriyor. Bu kitapta yazar, fetihle ilgili "çeşitli arşiv belgelerini ve dönemin tanıklarının anlatımlarını bir araya getirerek yorumlamıştır." Yazarın kendisi fethi yaşamamış, ancak fethi yaşayanların bıraktığı belgeleri ve anlatımları (yani birinci el kaynakları) kullanarak kendi yorumunu ve analizini sunmuştur. Bu durum, kitabın ikinci el kaynak olduğunu gösterir.
• Yazısız kaynak ve sözlü kaynak seçenekleri ise bu durum için uygun değildir. Çünkü kitap, yazılı bir eserdir ve içeriğinde sözlü anlatımlara atıf yapılsa bile, kitabın kendisi birincil bir sözlü anlatım değildir.

Cevap D seçeneğidir.