Bitki fizyolojisi laboratuvarında yapılan bir deneyde, bitki gövdesinin uç kısmı kesilerek çıkarılıyor. Bu işlem sonucunda bitkide hangi hormonun taşınması engellenmiş olur ve yan dallanmada artış gözlenir?
A) Etilen
B) Absisik asit
C) Oksin
D) Giberellin
Sevgili öğrenciler,
Bu deney, bitki büyümesi ve gelişmesinde hormonların ne kadar kritik bir rol oynadığını anlamak için harika bir örnektir. Soruyu adım adım inceleyelim:
- Deneyin Amacı ve Gözlem: Bitki gövdesinin uç kısmı (apikal meristem) kesilerek çıkarılıyor. Bu işlem sonucunda bitkide yan dallanmada artış gözleniyor. Bu durum, bitkilerdeki "apikal dominansi" adı verilen önemli bir olayı doğrudan etkiler.
- Apikal Dominansi Nedir? Apikal dominansi, bitkinin ana gövdesinin veya ana sürgünün, yan dalların (lateral tomurcukların) büyümesini baskılaması durumudur. Bu sayede bitki enerjisini yukarı doğru büyümeye odaklar.
- Hangi Hormon Sorumlu? Apikal dominansinin temel düzenleyicisi oksin hormonudur. Oksin, bitkinin büyüme noktalarında, özellikle de gövde ucundaki apikal meristemde üretilir ve aşağı doğru taşınır.
- Oksinin Rolü: Apikal meristemden üretilen oksin, aşağı doğru taşınırken yan tomurcukların (dalların) büyümesini engeller. Bu, bitkinin tek bir ana eksen üzerinde uzamasını sağlar.
- Uç Kısım Kesildiğinde Ne Olur? Bitki gövdesinin uç kısmı kesildiğinde, oksin hormonunun ana üretim yeri ortadan kalkar. Dolayısıyla, aşağı doğru taşınan oksin miktarı önemli ölçüde azalır veya durur.
- Yan Dallanmadaki Artışın Nedeni: Yan tomurcuklar üzerindeki oksin baskısı kalktığında, bu tomurcuklar aktif hale gelir ve büyümeye başlar. Bu da bitkide yan dallanmada artışa neden olur. Bahçıvanların bitkileri budayarak daha gür ve çalılık bir yapı elde etmelerinin temel nedeni de budur.
- Diğer Seçenekler Neden Yanlış? Bu soruda doğru cevabın oksin olduğunu anladık, ancak diğer hormonların neden uygun olmadığını da kısaca gözden geçirelim:
- Etilen: Meyve olgunlaşması, yaşlanma ve yaprak dökümü gibi süreçlerde rol oynar, apikal dominansi ile doğrudan ilişkili değildir.
- Absisik asit (ABA): Stres tepkileri, tohum dormansisi ve stomaların kapanması gibi olaylarda etkilidir, ancak apikal dominansinin ana düzenleyicisi değildir.
- Giberellin: Gövde uzaması, tohum çimlenmesi ve dormansinin kırılması gibi süreçlerde etkilidir, ancak apikal dominansinin baskılanmasında oksin kadar merkezi bir role sahip değildir.
Bu nedenle, bitki gövdesinin uç kısmı kesildiğinde taşınması engellenen ve yan dallanmada artışa neden olan hormon oksindir.
Cevap C seçeneğidir.
