1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, haber kipiyle çekimlenmemiştir?
A) Yarın sınav için erken kalkacağım.
B) Bu konuyu daha iyi anlamalısın.
C) Dün akşam misafirler geldi.
D) Her sabah kahvaltıdan önce yürüyüş yaparım.
Sevgili öğrenciler, bu soruda fiillerin çekimlendiği kipleri doğru bir şekilde ayırt etmemiz isteniyor. Özellikle "haber kipleri" ve "dilek kipleri" arasındaki farkı iyi bilmemiz gerekiyor. Haydi, adım adım inceleyelim!
- Öncelikle "Haber Kipleri" ne anlama geliyor, hatırlayalım: Haber kipleri, bir eylemin ne zaman (geçmişte, şimdi, gelecekte) veya ne sıklıkla (geniş zamanda) yapıldığını bildiren kiplerdir. Yani bize zaman hakkında bilgi verirler.
- Başlıca haber kipleri şunlardır:
- Görülen Geçmiş Zaman (-dı, -di, -du, -dü)
- Duyulan Geçmiş Zaman (-mış, -miş, -muş, -müş)
- Şimdiki Zaman (-yor)
- Gelecek Zaman (-acak, -ecek)
- Geniş Zaman (-r, -ar, -er, -ır, -ir, -ur, -ür)
- Şimdi de "Dilek Kipleri"ni hatırlayalım: Dilek kipleri ise eylemin bir dilek, istek, gereklilik, emir veya şart bildirdiğini gösterir. Bunlar zaman anlamı taşımazlar.
- Başlıca dilek kipleri şunlardır:
- Gereklilik Kipi (-malı, -meli)
- İstek Kipi (-a, -e)
- Şart Kipi (-sa, -se)
- Emir Kipi (eki yoktur, şahıs ekleriyle çekimlenir)
- Şimdi seçeneklerdeki fiilleri inceleyelim:
- A) Yarın sınav için erken kalkacağım.
- Bu cümledeki fiil "kalkacağım"dır.
- Fiil, "-acak/-ecek" ekiyle çekimlenmiştir. Bu ek, Gelecek Zaman ekidir.
- Gelecek Zaman, bir haber kipidir. Dolayısıyla bu fiil haber kipiyle çekimlenmiştir.
- B) Bu konuyu daha iyi anlamalısın.
- Bu cümledeki fiil "anlamalısın"dır.
- Fiil, "-malı/-meli" ekiyle çekimlenmiştir. Bu ek, Gereklilik Kipi ekidir.
- Gereklilik Kipi, bir dilek kipidir. Yani zaman anlamı taşımaz, bir gereklilik bildirir. Dolayısıyla bu fiil haber kipiyle çekimlenmemiştir.
- C) Dün akşam misafirler geldi.
- Bu cümledeki fiil "geldi"dir.
- Fiil, "-dı/-di" ekiyle çekimlenmiştir. Bu ek, Görülen Geçmiş Zaman ekidir.
- Görülen Geçmiş Zaman, bir haber kipidir. Dolayısıyla bu fiil haber kipiyle çekimlenmiştir.
- D) Her sabah kahvaltıdan önce yürüyüş yaparım.
- Bu cümledeki fiil "yaparım"dır.
- Fiil, "-ar/-er" ekiyle çekimlenmiştir. Bu ek, Geniş Zaman ekidir.
- Geniş Zaman, bir haber kipidir. Dolayısıyla bu fiil haber kipiyle çekimlenmiştir.
- İncelemelerimiz sonucunda, "anlamalısın" fiilinin Gereklilik Kipi ile çekimlendiğini ve bunun bir dilek kipi olduğunu gördük. Diğer seçeneklerdeki fiiller ise haber kipleriyle çekimlenmiştir.
Cevap B seçeneğidir.
