Kalıtım ile ilgili bir çaprazlama deneyinde, saf kahverengi gözlü ve saf mavi gözlü sinekler çaprazlanıyor. F1 dölünün tamamı kahverengi gözlü oluyor. F1 dölü kendi arasında çaprazlandığında F2 dölünde kahverengi ve mavi gözlü bireyler oluşuyor.
Bu bilgilere göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Mavi göz rengi baskın özelliktir
B) F1 dölü heterozigot genotiplidir
C) F2 dölündeki tüm bireyler aynı genotipe sahiptir
D) Kahverengi göz rengi çekinik özelliktir
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu kalıtım sorusunu adım adım, dikkatlice inceleyerek çözelim. Kalıtım sorularında en önemli nokta, hangi özelliğin baskın, hangisinin çekinik olduğunu belirlemektir. Hadi başlayalım!
-
Adım 1: Baskın ve Çekinik Özelliği Belirleme
Soruda, saf kahverengi gözlü ve saf mavi gözlü sinekler çaprazlandığında F1 dölünün tamamının kahverengi gözlü olduğu belirtiliyor. Bu bilgi bize çok önemli bir ipucu verir:
- Eğer iki farklı saf özellik çaprazlandığında (örneğin saf kahverengi ve saf mavi), F1 dölünde sadece bir özellik ortaya çıkıyorsa, ortaya çıkan özellik baskın (dominant), gizli kalan özellik ise çekinik (resesif) demektir.
- Bu durumda, F1'in tamamı kahverengi gözlü olduğuna göre, kahverengi göz rengi baskın özelliktir. Mavi göz rengi ise çekinik özelliktir.
- Baskın özelliği büyük harfle ($K$), çekinik özelliği ise küçük harfle ($k$) gösterelim.
- Saf kahverengi gözlü sineğin genotipi: $KK$ (homozigot baskın)
- Saf mavi gözlü sineğin genotipi: $kk$ (homozigot çekinik)
-
Adım 2: F1 Dölünün Genotipini ve Fenotipini Belirleme
Şimdi ilk çaprazlamayı yapalım:
- Anne-baba genotipleri: $KK \times kk$
- Gameler (üreme hücreleri): İlk ebeveynden sadece $K$, ikinci ebeveynden sadece $k$ gameti gelir.
- F1 dölünün genotipi: Tüm bireyler $Kk$ genotipine sahip olacaktır.
- F1 dölünün fenotipi: $Kk$ genotipli bireylerde baskın özellik olan kahverengi göz rengi ortaya çıkacağı için, F1 dölünün tamamı kahverengi gözlü olacaktır.
- Bu genotip ($Kk$), heterozigot (melez) genotiptir. Çünkü genler birbirinden farklıdır (biri baskın, diğeri çekinik).
-
Adım 3: F2 Dölünün Oluşumu ve Genotiplerini Belirleme
Soruda, F1 dölünün kendi arasında çaprazlandığı belirtiliyor. Yani $Kk \times Kk$ çaprazlaması yapılacak.
- Anne-baba genotipleri: $Kk \times Kk$
- Gameler: Her iki ebeveyn de $K$ ve $k$ olmak üzere iki farklı gamet oluşturabilir.
- F2 dölünün genotipleri ve fenotipleri (Punnett karesi ile):
- $K$ gameti ile $K$ gameti birleşirse: $KK$ (kahverengi gözlü)
- $K$ gameti ile $k$ gameti birleşirse: $Kk$ (kahverengi gözlü)
- $k$ gameti ile $K$ gameti birleşirse: $Kk$ (kahverengi gözlü)
- $k$ gameti ile $k$ gameti birleşirse: $kk$ (mavi gözlü)
- F2 dölündeki genotip oranı: $1 KK : 2 Kk : 1 kk$
- F2 dölündeki fenotip oranı: $3$ kahverengi gözlü ($KK, Kk, Kk$) : $1$ mavi gözlü ($kk$)
- Bu sonuç, soruda F2 dölünde kahverengi ve mavi gözlü bireylerin oluştuğu bilgisini doğrular.
-
Adım 4: Seçenekleri Değerlendirme
- A) Mavi göz rengi baskın özelliktir: Yanlış. Adım 1'de belirlediğimiz gibi, kahverengi göz rengi baskındır.
- B) F1 dölü heterozigot genotiplidir: Doğru. Adım 2'de belirlediğimiz gibi, F1 dölünün genotipi $Kk$'dir ve bu heterozigot bir genotiptir.
- C) F2 dölündeki tüm bireyler aynı genotipe sahiptir: Yanlış. Adım 3'te gördüğümüz gibi, F2 dölünde $KK$, $Kk$ ve $kk$ olmak üzere üç farklı genotip oluşur.
- D) Kahverengi göz rengi çekinik özelliktir: Yanlış. Adım 1'de belirlediğimiz gibi, kahverengi göz rengi baskındır.
Tüm bu adımları takip ettiğimizde, doğru cevabın B seçeneği olduğunu açıkça görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
