“Yıllardır beklediği haberi nihayet aldığında, sevinçten havalara uçtu.”
Bu cümlenin özellikleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) Fiil cümlesi, kurallı, olumlu, basit
B) İsim cümlesi, devrik, olumsuz, birleşik
C) Fiil cümlesi, kurallı, olumlu,
girişik birleşik
D) İsim cümlesi, kurallı, olumlu, basit
Bu soruyu çözmek için cümlenin özelliklerini adım adım inceleyelim:
- Cümlenin Türü (Fiil mi İsim mi?): Cümledeki yüklem, yani işi, oluşu, durumu bildiren kelime "uçtu"dur. "Uçmak" bir fiil olduğuna göre bu cümle bir fiil cümlesidir.
- Cümlenin Öge Dizilişi (Kurallı mı Devrik mi?): Yüklem cümlenin sonunda yer alıyorsa cümle kurallıdır. Bu cümlede yüklem ("uçtu") sonda olduğu için cümle kurallıdır.
- Cümlenin Anlamı (Olumlu mu Olumsuz mu?): Cümlede olumsuzluk belirten bir ek veya kelime (değil, -me/-ma vb.) bulunmuyor. Bu nedenle cümle olumludur.
- Cümlenin Yapısı (Basit mi Birleşik mi?): Cümlenin yapısını belirlemek için kaç tane yargı (yani kaç tane fiil) olduğuna bakmalıyız. Bu cümlede "uçtu" fiili temel yargıyı oluşturuyor. Ancak "aldığında" kelimesi de "-dığında" zarf-fiil ekini alarak cümleye bir yan yargı katıyor. Zarf-fiil eki alan kelimeler, bulundukları cümleyi girişik birleşik cümle yaparlar. Bu nedenle cümle girişik birleşik yapılıdır.
Şimdi bu analizimize göre şıkları değerlendirelim:
- A) Fiil cümlesi, kurallı, olumlu, basit (Basit değil, birleşik olmalıydı.)
- B) İsim cümlesi, devrik, olumsuz, birleşik (Fiil cümlesi ve olumlu olmalıydı.)
- C) Fiil cümlesi, kurallı, olumlu, girişik birleşik (Tüm özellikler doğru.)
- D) İsim cümlesi, kurallı, olumlu, basit (Fiil cümlesi ve birleşik olmalıydı.)
Cevap C seçeneğidir.
