Bir biyoloji öğretmeni, küstüm otunun sismonasti hareketini sınıfta canlı olarak gösterirken öğrencilerine şu bilgiyi veriyor: "Bu bitkinin yaprak hareketi, hayvanlardaki refleks hareketlerine benzer şekilde, hızlı ve otomatik olarak gerçekleşir."
Bu benzetme aşağıdaki özelliklerden hangisine dayanmaktadır?
A) Hareketin bilinçli olması
B) Tepkinin öğrenme ile gelişmesi
C) Uyaran-tepki arasındaki hızlı ilişki
D) Hareketin yalnızca gündüz gerçekleşmesi
Sevgili öğrenciler,
Bu soruda, bir biyoloji öğretmeninin küstüm otunun (Mimosa pudica) hareketini hayvanlardaki refleks hareketlerine benzetmesinin temel nedenini bulmamız isteniyor. Öğretmen, bu hareketin "hızlı ve otomatik" gerçekleştiğini vurguluyor. Bu iki anahtar kelime, benzetmenin temelini oluşturuyor.
- Refleks Hareketleri (Hayvanlarda): Refleksler, bir uyarıya karşı vücudun gösterdiği istemsiz, hızlı ve otomatik tepkilerdir. Örneğin, elinizi sıcak bir cisme değdirdiğinizde anında çekmeniz bir reflekstir. Bu tepki, bilinçli bir düşünme süreci gerektirmez ve çok kısa sürede gerçekleşir.
- Sismonasti Hareketi (Küstüm Otunda): Küstüm otunun yaprakları, dokunma, sarsılma veya ısı gibi mekanik uyaranlara karşı çok hızlı bir şekilde kapanır. Bu da bitkinin gösterdiği otomatik bir tepkidir. Bitkinin bu hareketi yaparken "düşünmediği" veya "öğrenmediği" açıktır.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Hareketin bilinçli olması: Hem hayvanlardaki refleksler hem de bitkilerdeki sismonasti hareketleri bilinçli değildir. Refleksler beynin bilinçli kontrolünü atlar, bitkilerde ise bilinç diye bir kavramdan söz edemeyiz. Dolayısıyla bu seçenek yanlıştır.
- B) Tepkinin öğrenme ile gelişmesi: Refleksler genellikle doğuştan gelir ve öğrenme ile gelişmezler (koşullu refleksler hariç, ancak burada genel reflekslerden bahsediliyor). Bitkilerin hareketleri de öğrenme ile gelişmez, genetik olarak kodlanmış tepkilerdir. Bu seçenek de yanlıştır.
- C) Uyaran-tepki arasındaki hızlı ilişki: Öğretmenin "hızlı ve otomatik" ifadesi tam da bu noktayı vurgular. Hem reflekslerde hem de küstüm otunun hareketinde, bir uyaran (dokunma, sıcaklık vb.) ile bu uyarıya verilen tepki (el çekme, yaprak kapanması) arasında çok kısa bir zaman dilimi vardır. Tepki anında ve gecikmeden gerçekleşir. Bu, iki hareket arasındaki en güçlü benzerliktir.
- D) Hareketin yalnızca gündüz gerçekleşmesi: Küstüm otunun sismonasti hareketi, uyaran olduğu sürece günün her saatinde gerçekleşebilir. Hayvanlardaki refleksler de günün belirli bir zamanına bağlı değildir. Bu seçenek, benzetmenin temelini oluşturmaz ve yanlıştır.
Öğretmenin yaptığı benzetme, her iki hareketin de bir uyarıya karşı gösterdiği hızlı ve otomatik tepki özelliğine dayanmaktadır. Bu da uyaran ile tepki arasındaki zamanın kısalığı anlamına gelir.
Cevap C seçeneğidir.
