1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtisiz isim tamlaması kullanılmıştır?
A) Okulun bahçesi oldukça genişti.
B) Arabanın lastiği patlamış.
C) Kitap kapağı rengarenk tasarlanmış.
D) Öğrencilerin projesi beğenildi.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden belirtisiz isim tamlamasının kullanıldığı cümleyi bulmamız isteniyor. Haydi, adım adım ilerleyerek bu önemli dilbilgisi konusunu pekiştirelim!
Öncelikle, belirtisiz isim tamlaması neydi, bir hatırlayalım:
- Belirtisiz isim tamlaması, iki isimden oluşur.
- Birinci isim (tamlayan) ek almaz (yani -ın, -in, -un, -ün ilgi eklerini almaz).
- İkinci isim (tamlanan) ise iyelik eki (-ı, -i, -u, -ü) alır.
- Bu tamlamalar genellikle tamlananın neye ait olduğunu değil, ne tür bir şey olduğunu veya ne işe yaradığını belirtir. Örneğin, "masa örtüsü" derken örtünün masaya ait olduğunu değil, masanın üstüne serilen türden bir örtü olduğunu anlarız.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Okulun bahçesi oldukça genişti. Bu cümlede "Okulun bahçesi" bir isim tamlamasıdır. "Okulun" kelimesi tamlayan ekini (-un) almıştır, "bahçesi" kelimesi ise tamlanan ekini (-i) almıştır. Her iki öge de ek aldığı için bu bir belirtili isim tamlamasıdır.
- B) Arabanın lastiği patlamış. Bu cümlede "Arabanın lastiği" bir isim tamlamasıdır. "Arabanın" kelimesi tamlayan ekini (-ın) almıştır, "lastiği" kelimesi ise tamlanan ekini (-i) almıştır. Her iki öge de ek aldığı için bu da bir belirtili isim tamlamasıdır.
- C) Kitap kapağı rengarenk tasarlanmış. Bu cümlede "Kitap kapağı" bir isim tamlamasıdır. "Kitap" kelimesi tamlayan ekini almamıştır. "Kapağı" kelimesi ise tamlanan ekini (-ı) almıştır. İşte aradığımız özellikler! Tamlayan ek almazken, tamlanan ek aldığı için bu bir belirtisiz isim tamlamasıdır.
- D) Öğrencilerin projesi beğenildi. Bu cümlede "Öğrencilerin projesi" bir isim tamlamasıdır. "Öğrencilerin" kelimesi tamlayan ekini (-in) almıştır, "projesi" kelimesi ise tamlanan ekini (-i) almıştır. Her iki öge de ek aldığı için bu da bir belirtili isim tamlamasıdır.
Gördüğümüz gibi, sadece C seçeneğindeki "Kitap kapağı" ifadesi belirtisiz isim tamlamasının özelliklerini taşımaktadır.
Cevap C seçeneğidir.
