AYT tarih konu anlatımı Test 1

I. Dünya Savaşı sonrasında imzalanan ve Osmanlı Devleti'nin fiilen sona erdiğini kabul ettiği antlaşma hangisidir?

A) Mondros Ateşkes Antlaşması
B) Sevr Antlaşması
C) Lozan Antlaşması
D) Mudanya Ateşkes Antlaşması

Sevgili öğrenciler, bu soru I. Dünya Savaşı sonrasında Osmanlı Devleti'nin durumunu ve imzalanan antlaşmaları anlamamız açısından çok önemli. Şimdi adım adım bu soruyu inceleyelim:

• Soruyu Anlayalım: Soru, I. Dünya Savaşı bittikten sonra Osmanlı Devleti'nin fiilen (yani pratikte, uygulamada) sona erdiğini kabul ettiği antlaşmayı soruyor. "Fiilen sona ermek" demek, devletin artık kendi toprakları üzerinde egemenliğini ve kontrolünü büyük ölçüde kaybetmesi, bağımsız hareket edemez duruma gelmesi demektir.
• Seçenekleri İnceleyelim:
• A) Mondros Ateşkes Antlaşması:

  Bu antlaşma, I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin yenilgiyi kabul etmesi üzerine 30 Ekim 1918'de İtilaf Devletleri ile imzalanan bir ateşkes antlaşmasıdır.

  Mondros Ateşkesi'nin 7. maddesi (İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden herhangi bir stratejik noktayı işgal edebileceklerdi) ve 24. maddesi (Doğu Anadolu'da altı ilde karışıklık çıkarsa buralar işgal edilebilecekti) gibi maddeler, Osmanlı topraklarının işgaline zemin hazırlamıştır.

  Ayrıca, Osmanlı ordusunun terhis edilmesi, donanmasının İtilaf Devletleri'ne teslim edilmesi, tünellerin, demiryollarının, telgraf hatlarının kontrolünün İtilaf Devletleri'ne geçmesi gibi maddeler, Osmanlı Devleti'nin savunma gücünü ve egemenliğini tamamen ortadan kaldırmıştır.

  Bu maddelerle Osmanlı Devleti, kendi toprakları üzerinde fiilen hiçbir yetkiye sahip olamayacak duruma gelmiş, bağımsız bir devlet olarak varlığını sürdürme imkanını kaybetmiştir. Bu nedenle, Osmanlı Devleti'nin fiilen sona erdiğini kabul ettiği antlaşma Mondros'tur.

• B) Sevr Antlaşması:

  Bu antlaşma, I. Dünya Savaşı'nı bitiren barış antlaşmalarından biri olarak 10 Ağustos 1920'de imzalanmıştır. Ancak bu bir ateşkes değil, bir barış antlaşması taslağıydı.

  Sevr Antlaşması, Osmanlı Devleti'ni çok küçük bir toprak parçasına sıkıştıran, boğazları uluslararası komisyonun yönetimine bırakan, ordusunu kısıtlayan ve maliyesini kontrol altına alan çok ağır hükümler içeriyordu.

  Ancak, Sevr Antlaşması Osmanlı Mebusan Meclisi tarafından onaylanmadığı için hukuken hiçbir zaman yürürlüğe girmemiştir. Yani, bu antlaşma Osmanlı Devleti'nin hukuken sona erdiğini öngörse de, fiilen uygulanmamış ve kabul edilmemiştir. Türk Kurtuluş Savaşı'nın temel hedeflerinden biri de Sevr'i yırtıp atmaktı.

• C) Lozan Antlaşması:

  Bu antlaşma, Türk Kurtuluş Savaşı'nın zaferle sonuçlanmasının ardından 24 Temmuz 1923'te imzalanmıştır.

  Lozan Antlaşması, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası alanda tanınmasını sağlamış, Misak-ı Milli sınırlarını büyük ölçüde belirlemiş ve Türkiye'nin tam bağımsızlığını tescil etmiştir.

  Bu antlaşma, Osmanlı Devleti'nin hukuken sona erdiğini ve yerine Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulduğunu dünyaya ilan eden antlaşmadır. Ancak soru "fiilen sona erdiğini kabul ettiği" antlaşmayı sorduğu için, Lozan bu tanıma uymamaktadır. Lozan, yeni bir devletin kuruluş antlaşmasıdır.

• D) Mudanya Ateşkes Antlaşması:

  Bu antlaşma, Türk Kurtuluş Savaşı'nın Batı Cephesi'ndeki sıcak çatışmalarını sona erdiren ve 11 Ekim 1922'de imzalanan bir ateşkes antlaşmasıdır.

  Mudanya Ateşkesi, Türk ordusunun İstanbul, Boğazlar ve Doğu Trakya'yı savaşmadan geri almasını sağlamış ve Lozan Barış Konferansı'nın toplanmasına zemin hazırlamıştır.

  Bu antlaşma, Osmanlı Devleti'nin fiilen sona ermesiyle değil, Kurtuluş Savaşı'nın askeri safhasının sona ermesiyle ilgilidir.

• Sonuç: Mondros Ateşkes Antlaşması'nın ağır hükümleri, Osmanlı Devleti'nin bağımsızlığını ve egemenliğini ortadan kaldırarak onu fiilen işgal güçlerinin kontrolüne bırakmıştır. Bu durum, Osmanlı Devleti'nin kendi varlığını ve yetkilerini büyük ölçüde kaybettiği anlamına gelir. Bu yüzden, Osmanlı Devleti'nin fiilen sona erdiğini kabul ettiği antlaşma Mondros'tur.

Cevap A seçeneğidir.