Fiilde çatı KPSS Test 1

🎓 Fiilde çatı KPSS Test 1 - Ders Notu

Bu ders notu, KPSS'de fiilde çatı konusuyla ilgili çıkabilecek temel kavramları ve soru tiplerini anlamanıza yardımcı olacaktır. Etken, edilgen, dönüşlü, işteş fiiller ve geçişlilik-geçişsizlik arasındaki ilişkiyi bu notlarda bulabilirsiniz.

📌 Etken Fiil

Öznenin işi doğrudan yaptığı fiillerdir. Yani, işi yapan bellidir.

• Özne, işi gerçekleştiren gerçek öznedir.
• Fiilde "-l, -n, -ş" gibi edilgenlik veya işteşlik ekleri bulunmaz (çoğunlukla).

⚠️ Dikkat: Herhangi bir ek almamasına rağmen etken olan fiiller de vardır.

📌 Edilgen Fiil

Öznenin işi doğrudan yapmadığı, işten etkilendiği fiillerdir. İşin kim tarafından yapıldığı belli değildir veya önemsizdir.

• Fiiller genellikle "-l" veya "-n" eklerini alır.
• Cümlede "sözde özne" bulunur. İşten etkilenen nesne özne gibi görünür.

💡 İpucu: Edilgen çatılı fiillerde "tarafından" ifadesi sıkça kullanılır.

📌 Dönüşlü Fiil

Öznenin yaptığı işten yine kendisinin etkilendiği fiillerdir.

• Fiiller genellikle "-l" veya "-n" eklerini alır.
• Özne, hem işi yapar hem de işten etkilenir.

⚠️ Dikkat: Edilgen ve dönüşlü fiiller aynı ekleri alabilir. Anlamdan ayrım yapılır.

📌 İşteş Fiil

Birden fazla öznenin karşılıklı veya birlikte yaptığı işleri ifade eden fiillerdir.

• Fiiller genellikle "-ş" ekini alır.
• Karşılıklılık veya birliktelik anlamı taşır.

💡 İpucu: "Tokalaşmak", "görüşmek", "savaşmak" gibi fiiller işteştir.

📌 Geçişli Fiil

Nesne alabilen fiillerdir. "Neyi, kimi?" sorularına cevap verirler.

• Cümlede belirtili veya belirtisiz nesne bulunur veya bulunabilir.
• Fiilin önüne "onu" kelimesi getirilebilirse geçişlidir (genel bir kuraldır).

⚠️ Dikkat: Nesne almayan fiiller geçişsizdir.

📌 Geçişsiz Fiil

Nesne alamayan fiillerdir. "Neyi, kimi?" sorularına cevap vermezler.

• Cümlede nesne bulunmaz.
• Fiilin önüne "onu" kelimesi getirilemez.

💡 İpucu: "Uyumak", "ağlamak", "gülmek" gibi fiiller genellikle geçişsizdir.

📌 Ettirgen Fiil

Geçişli bir fiilin, "-t, -tır, -er" gibi eklerle geçişlilik derecesinin arttırılmasıyla oluşturulur. İşi başkasına yaptırma anlamı vardır.

• Fiil, nesne alabilirken, ettirgen yapıldığında daha fazla nesne alabilir hale gelir.
• İşi başkasına yaptırma anlamı katar.

⚠️ Dikkat: Ettirgen fiillerde özne işi doğrudan yapmaz, yaptırır.

📌 Oldurgan Fiil

Geçişsiz bir fiilin, "-t, -tır, -er" gibi eklerle geçişli hale getirilmesiyle oluşturulur.

• Fiil, önceden nesne alamazken, oldurgan yapıldıktan sonra nesne alabilir hale gelir.

💡 İpucu: "Uyumak" (geçişsiz) -> "Uyutmak" (oldurgan)