1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "iş (kılış)" fiili kullanılmıştır?
A) Çocuklar bahçede top oynuyor.
B) Merve, odasının duvarını pembe renge boyadı.
C) Yaşlı adam, bankta oturup derin derin düşündü.
D) Hastalandığı için bugün okula gelemedi.
Sevgili Öğrenciler,
Bu soruda, Türkçedeki fiil türlerinden biri olan "iş (kılış)" fiilini bulmamız isteniyor. Haydi, bu fiil türünü ve seçenekleri adım adım inceleyelim:
- 1. İş (Kılış) Fiili Nedir?
- İş (kılış) fiilleri, öznenin kendi isteğiyle, bir nesne üzerinde gerçekleştirdiği ve o nesneyi etkileyen eylemleri anlatan fiillerdir. Bu fiiller, "neyi?", "kimi?" sorularına cevap verir ve genellikle fiilin önüne "onu" zamiri getirilebilir. Fiil, nesne üzerinde bir değişiklik, bir etki yaratır.
- Örnekler: okumak (kitabı okumak), yazmak (mektubu yazmak), kırmak (bardağı kırmak), boyamak (duvarı boyamak).
- 2. Seçenekleri İnceleyelim:
- A) Çocuklar bahçede top oynuyor. Buradaki fiil "oynuyor" (oynamak). "Neyi oynuyor?" sorusuna "topu" cevabını alabiliyoruz. Ayrıca "onu oynuyor" diyebiliriz (oyunu kastederek). Bu fiil nesne alabilen bir fiildir ve bir eylemi ifade eder. Ancak, diğer seçenekle karşılaştırıldığında, nesne üzerinde doğrudan bir durum değişikliği yaratma etkisi daha azdır.
- B) Merve, odasının duvarını pembe renge boyadı. Buradaki fiil "boyadı" (boyamak). "Neyi boyadı?" sorusuna "odasının duvarını" cevabını alıyoruz. Fiilin önüne "onu" zamirini getirebiliriz: "Merve, onu pembe renge boyadı." "Boyamak" fiili, öznenin (Merve) iradesiyle gerçekleşen ve nesne (duvar) üzerinde doğrudan bir etki (rengini değiştirme) yaratan bir eylemdir. Duvarın rengi değişerek yeni bir duruma geçmiştir. Bu, "iş (kılış)" fiilinin en belirgin örneklerinden biridir.
- C) Yaşlı adam, bankta oturup derin derin düşündü. Buradaki fiil "düşündü" (düşünmek). "Neyi düşündü?" veya "Kimi düşündü?" sorularına bu cümlede doğrudan bir nesneyle cevap veremiyoruz. "Onu düşündü" diyemeyiz (bu bağlamda). "Düşünmek" fiili, öznenin içinde bulunduğu zihinsel bir durumu veya süreci anlattığı için "durum" fiilidir.
- D) Hastalandığı için bugün okula gelemedi. Buradaki fiil "gelemedi" (gelmek). "Neyi gelemedi?" veya "Kimi gelemedi?" sorularına cevap veremiyoruz. "Onu gelemedi" diyemeyiz. "Gelmek" fiili, öznenin bir hareketini veya bir yere ulaşamama durumunu anlattığı için "durum" fiilidir.
Seçenekleri karşılaştırdığımızda, "boyamak" fiili, nesne üzerinde doğrudan ve belirgin bir etki (renk değişimi) yarattığı için "iş (kılış)" fiilinin en net örneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
