Sevgili öğrenciler, bu sorumuz coğrafya dersimizin önemli konularından biri olan karstik şekillerle ilgili. Kireçtaşı gibi eriyebilen kayaçların bulunduğu bölgelerde, yağmur sularının etkisiyle oluşan yüzey şekillerini anlamak için seçenekleri dikkatlice inceleyelim.
- Soru Ne İstiyor? Soru, kireçtaşı yüzeylerinde yağmur sularının hem fiziksel hem de kimyasal aşındırması sonucu oluşan "oluk ve yarık" şeklindeki küçük ölçekli yapıların adını soruyor. Bu, karstik arazilerdeki en küçük aşınım şekillerinden biridir.
- A) Lapyalar: Lapyalar, kireçtaşı gibi eriyebilen kayaçların yüzeyinde, yağmur sularının çözündürmesi (kimyasal aşındırma) ve akışıyla (fiziksel aşındırma) oluşan, genellikle birkaç santimetre ile birkaç metre uzunluğunda, oluk, yarık, kanal veya çukurcuk şeklindeki küçük yer şekilleridir. Soru metnindeki "oluk ve yarıklar" tanımına birebir uymaktadır.
- B) Dolinler: Dolinler, karstik bölgelerde görülen, genellikle huni veya çanak şeklinde, lapyalardan çok daha büyük (çapları birkaç metreden yüzlerce metreye kadar değişebilir) çukurluklardır. Yağmur sularının yüzeyde birikip kireçtaşını çözmesi veya yer altındaki mağara tavanlarının çökmesiyle oluşabilirler. Soru metnindeki "oluk ve yarık" tanımından daha büyük ölçekli bir şekildir.
- C) Obruklar: Obruklar, dolinlerden de daha büyük ve derin, genellikle dikey kenarlı, silindirik veya konik şekilli devasa çukurluklardır. Genellikle yer altındaki büyük mağara sistemlerinin tavanlarının çökmesiyle oluşurlar. Soru metnindeki küçük ölçekli oluk ve yarıklarla karıştırılmamalıdır.
- D) Düdenler: Düdenler (veya su yutanlar), karstik arazilerde yüzey sularının yer altına sızdığı, genellikle bir dolinin veya polye tabanında bulunan doğal açıklıklardır. Bunlar birer "oluk veya yarık" değil, suyun yer altına girdiği noktalardır.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, kireçtaşı yüzeylerinde yağmur sularının etkisiyle oluşan küçük ölçekli oluk ve yarıklara verilen isim Lapyalar'dır.
Cevap A seçeneğidir.
