3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "araba" sözcüğü özne görevinde kullanılmıştır?
A) Babam yeni bir araba aldı.Bugün sizlerle cümledeki öğeleri, özellikle de özneyi bulma konusunda pratik yapacağız. Özne, cümlede işi yapan veya hakkında bilgi verilen varlıktır. Yükleme sorulan "Kim?" veya "Ne?" sorularına cevap verir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
Bu cümlede yüklem "aldı" fiilidir. "Kim aldı?" diye sorduğumuzda cevabı "Babam" olur. Yani "Babam" öznedir. "Ne aldı?" diye sorduğumuzda ise "yeni bir araba" cevabını alırız. Bu da belirtisiz nesnedir. "Araba" sözcüğü burada nesne görevindedir.
Bu cümlede iki yargı var. "Araba yolda bozulunca" kısmına odaklanalım. Buradaki eylem "bozulmak"tır. "Ne bozuldu?" diye sorduğumuzda cevabı "Araba" olur. Yani "Araba" sözcüğü bu yan cümlecikte özne görevindedir. İkinci yargıda ise "üzüldük" (biz) öznedir. Ancak soruda "araba" sözcüğünün görevi sorulduğu için, ilk kısımdaki özne görevini dikkate alırız.
Bu cümlede yüklem "tamir ettirdik" fiilidir. "Kim tamir ettirdi?" diye sorduğumuzda cevabı "Biz" (gizli özne) olur. "Neyi tamir ettirdik?" diye sorduğumuzda "Arabanın kapısını" cevabını alırız. Bu da belirtili nesnedir. "Araba" sözcüğü burada "arabanın kapısı" tamlamasının içinde yer alan bir tamlayandır, özne değildir.
Bu cümlede yüklem "yıkatıyor" fiilidir. "Kim yıkatıyor?" diye sorduğumuzda cevabı "Komşumuz" olur. Yani "Komşumuz" öznedir. "Neyi yıkatıyor?" diye sorduğumuzda "arabasını" cevabını alırız. Bu da belirtili nesnedir. "Araba" sözcüğü burada nesne görevindedir.
Yukarıdaki analizlerden de anlaşıldığı gibi, "araba" sözcüğünün özne görevinde kullanıldığı tek cümle B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
