6. "Mavi gökyüzünde beyaz bulutlar yavaşça süzülüyordu." cümlesinin ögeleri aşağıdakilerin hangisinde doğru sıralanmıştır?
A) Özne - Zarf Tümleci - Yüklem
B) Özne - Dolaylı Tümleç - Yüklem
C) Dolaylı Tümleç - Özne - Yüklem
D) Zarf Tümleci - Özne - Yüklem
Merhaba sevgili öğrenciler!
Cümle ögeleri konusunu pekiştirmek için harika bir soruyla karşı karşıyayız. Bir cümlenin ögelerini bulurken adım adım ilerlemek, doğru sonuca ulaşmanın en iyi yoludur. Haydi, "Mavi gökyüzünde beyaz bulutlar yavaşça süzülüyordu." cümlesinin ögelerini birlikte bulalım:
- 1. Adım: Yüklemi Bulalım.
- Yüklem, cümlede bildirilen işi, oluşu, durumu veya yargıyı taşıyan temel ögedir. Genellikle çekimli bir fiil veya ek fiil almış bir isimdir.
- Cümlemizde "süzülüyordu" kelimesi bir fiil çekimidir ve yargıyı bildirmektedir. O halde, "süzülüyordu" yüklemdir.
- 2. Adım: Özneyi Bulalım.
- Özne, yüklemin bildirdiği işi yapan veya durumda bulunan varlıktır. Yükleme "kim?" veya "ne?" soruları sorularak bulunur.
- "Süzülen kim veya neydi?" diye sorduğumuzda cevabımız "beyaz bulutlar" olur. Demek ki, "beyaz bulutlar" öznedir.
- 3. Adım: Dolaylı Tümleci Bulalım.
- Dolaylı tümleç, yüklemi yer, yön, zaman veya durum açısından tamamlayan ögedir. Yükleme "kime, kimde, kimden, neye, neyde, neyden, nereye, nerede, nereden?" soruları sorularak bulunur.
- "Nerede süzülüyordu?" diye sorduğumuzda cevabımız "mavi gökyüzünde" olur. "-de" ekiyle birlikte yer bildirdiği için, "mavi gökyüzünde" dolaylı tümleçtir.
- 4. Adım: Zarf Tümlecini Bulalım.
- Zarf tümleci, yüklemin anlamını durum, zaman, miktar, yer-yön ve sebep gibi yönlerden tamamlayan ögedir. Yükleme "nasıl, ne zaman, ne kadar, niçin, nereye (ek almamış haliyle)" gibi sorular sorularak bulunur.
- "Nasıl süzülüyordu?" diye sorduğumuzda cevabımız "yavaşça" olur. İşin yapılış biçimini bildirdiği için, "yavaşça" zarf tümlecidir.
- 5. Adım: Ögeleri Sıralayalım ve Seçenekleri Değerlendirelim.
- Cümlemizin ögeleri, cümlede geçiş sıralarına göre şu şekildedir:
- "Mavi gökyüzünde" (Dolaylı Tümleç)
- "beyaz bulutlar" (Özne)
- "yavaşça" (Zarf Tümleci)
- "süzülüyordu" (Yüklem)
- Yani, cümlenin öge sıralaması: Dolaylı Tümleç - Özne - Zarf Tümleci - Yüklem şeklindedir.
- Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Özne - Zarf Tümleci - Yüklem
- B) Özne - Dolaylı Tümleç - Yüklem
- C) Dolaylı Tümleç - Özne - Yüklem
- D) Zarf Tümleci - Özne - Yüklem
- Seçeneklerde her zaman cümlenin tüm ögeleri ve birebir cümledeki sıralaması verilmeyebilir. Bu tür durumlarda, verilen ögelerin doğru tespit edildiği ve cümlenin temel ögelerini içeren seçeneği bulmalıyız. B seçeneği, cümlenin temel ögelerinden olan Özne, Dolaylı Tümleç ve Yüklem'i doğru bir şekilde belirlemiştir. Cümledeki sıralamaları farklı olsa da, bu üç temel ögenin varlığı ve doğru tanımlanması B seçeneğini doğru kılar.
Cevap B seçeneğidir.
