"Öğrenciler, yılsonu gösterisi için hazırlıklarını tamamladı."
Bu cümledeki özne-yüklem uyumu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Özne çoğul olduğu halde yüklem tekil çekimlenmiştir
B) Özne tekil olduğu halde yüklem çoğul çekimlenmiştir
C) Özne ve yüklem tekil çekimlenmiştir
D) Özne ve yüklem çoğul çekimlenmiştir
Sevgili öğrenciler, bu soruda özne-yüklem uyumunu doğru bir şekilde tespit etmemiz gerekiyor. Cümleyi dikkatlice inceleyelim ve adımları takip ederek doğru cevaba ulaşalım:
- Öncelikle, verilen cümleyi belirleyelim: "Öğrenciler, yılsonu gösterisi için hazırlıklarını tamamladı."
- Şimdi bu cümlenin öznesini ve yüklemini bulalım.
- Cümlede işi yapan, yani hazırlıklarını tamamlayan kimdir? "Öğrenciler". Demek ki özne "Öğrenciler" kelimesidir.
- Peki, yapılan iş nedir? "tamamladı". Bu da cümlenin yüklemidir.
- Şimdi öznenin tekil mi çoğul mu olduğuna bakalım: "Öğrenciler" kelimesi "-ler" çoğul ekini almıştır. Bu durumda özne çoğuldur.
- Sıra geldi yüklemin tekil mi çoğul mu olduğuna bakmaya: "tamamladı" yüklemi, üçüncü tekil şahsa (o) göre çekimlenmiştir. Eğer çoğul olsaydı "tamamladılar" (onlar) şeklinde olurdu. Bu durumda yüklem tekildir.
- Şimdi özne ve yüklemin durumunu karşılaştıralım: Özne çoğul ("Öğrenciler"), yüklem ise tekil ("tamamladı").
- Türkçede, özne insan ve çoğul olduğunda yüklem de çoğul olmalıdır (Öğrenciler tamamladılar). Ancak bazen bu kurala uyulmayabilir ve yüklem tekil çekimlenebilir. Bu durum bir anlatım bozukluğu olmasa da, özne-yüklem uyumu açısından incelendiğinde bir farklılık gösterir.
- Seçenekleri değerlendirelim:
- A) Özne çoğul olduğu halde yüklem tekil çekimlenmiştir. (Bu ifade, bizim tespitimizle birebir uyuyor.)
- B) Özne tekil olduğu halde yüklem çoğul çekimlenmiştir. (Bu ifade yanlış, çünkü özne çoğul, yüklem tekil.)
- C) Özne ve yüklem tekil çekimlenmiştir. (Bu ifade yanlış, çünkü özne çoğul.)
- D) Özne ve yüklem çoğul çekimlenmiştir. (Bu ifade yanlış, çünkü yüklem tekil.)
Bu analiz sonucunda, öznenin çoğul olmasına rağmen yüklemin tekil çekimlendiğini açıkça görüyoruz. Bu tür kullanımlar günlük dilde yaygın olsa da, dil bilgisi kuralları açısından özne-yüklem uyumsuzluğu olarak kabul edilir (insan öznesi için).
Cevap A seçeneğidir.
